مطالعات بین رشته ای قرآن و الهیات

مطالعات بین رشته ای قرآن و الهیات

تأویل مقام علمی حضرت علی(ع) در اندیشه ناصرخسرو

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران
2 دانشیار فلسفه، گروه فلسفه، دانشکده ادبیات و علوم انسانی،دانشگاه یاسوج،یاسوج،ایران
چکیده
"امامت"از مهم ترین بحث های فرقه های کلامی،به خصوص فرقه ی اسماعیلیه است. در آثار ناصرخسرو امام مرکز و مدار بحث این تفکر شیعی اسماعیلی بوده، وی مقام علمی امام علی را هم شأن پیغمبر تصوّر می نماید، تأویل باطن دین را وظیفه ی او می داند، گاهی هم این منزلت رفیع امامت را با انتساب این لقب به خلیفه ی فاطمی معاصر خود تنزّل می دهد. هدف این مقاله بررسی علم امام علی(ع) و تأویل آن با استفاده از منابع کلامی اسماعیلیه در آراء ناصرخسرو است. روش کار در این مقاله، سند کاوی و تحلیلی بوده، یافته های این مقاله نشان می دهد، وجود زمینه های علمی-کلامی و توانایی تأویل دین امام علی(ع)،باعث شده تا در اندیشه ی این شاعر اسماعیلی خصایل و فضایلی چون: الهام و ارتباط با حق، خلیفه ی بحق-حقّ-تعالی-و وصی رسول اکرم(ص)؛ مطّلع از حقایق عالم، عالم به رسالت حضرت خاتم(ص)، عیبه ی اسرار و دروازه ی شهرعلم نبی مکرم اسلام(ص) تنها به وی اختصاص داده شود؛ نتیجه ی این پژوهش حاکی از آن است که امام علی(ع) از نگاه ناصر خسرو در نظم امور عالم دارای جایگاه کانونی است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

1-  قرآن کریم.
2- آقانوری، علی، (1384)، اسماعیلیه و باطنی گری، مجموعه مقالات اسماعیلیه،مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذتهب، قم، چاپ دوم، 249-307.
3- آملی، حیدر، (1428ق)، المحیط الاعظم و البحر الخظم فی تأویل کتاب الله العزیز المحکم، تحقیق السید محسن الموسوی التبریزی، قم، مؤسسه فرهنگی و نشر نور علی نور، طبع الرابعه.
4-  اخوان الصفا، رسائل اخوان الصفا، (1928م)، طبع قاهره.
5- اسماعیل کی، پوناوالا، تأویل قرآن در نگاه اسماعیلیان، (1386)، هفت آسمان، فصلنامه تخصصی ادیان و مذاهب، قم، ش34،129-156. 
6- بهرامی، محمد، (بی تا)، اسماعیلیه و علوم قرآنی ، فصلنامه پژوهشهای قرآنی(1)و (2)، 190-207 و ش32، 178-201.
7-  التهانوی، محمدعلی بن علی، (1967م)، کشاف اصطلاحات الفنون ،تهران:خیام ،بی تا.
8- حلی، جمال الدین، (1367)، شرح کشف المرادفی شرح تجریدالاعتقاد، ترجمه وشرح شیخ ابوالحسن شعرانی، تهران، انتشارات کتابفروشی اسلامیه، چ هشتم.
9- حیون التمیمی المغربی، ابو حنیفه النعمان بن محمد بن منصور بن احمد، (1389)، دعائم الاسلام و ذکر الحلال و الحرام و القضایا والاحکام عن اهل بیت رسول الله(علیهم السلام)، تحقیق ،آصف بن علی اصغرفیضی، (1389-1969)، مصر، دارالمعارف، جلد اول.
10-   سبحانی، جعفر، (1383)، فروغ ابدیت، بوستان کتاب(انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم)، قم، چاپ نوزدهم،ویرایش سوم.
11-     سیوطی، جلال الدین، (1321ق )، جامع صغیر، دو جلد، مصر.
12-     شاکر، محمد کاظم،(1381)، روشهای تأویل قرآن، بوستان کتاب، قم،چاپ دوم،205 -263.
13-     صفا، ذبیح الله، (1372)، تاریخ ادبیات در ایران، جلددوم، انتشارات فردوس، تهران، چاپ دوازدهم.
14-     طبری، محمدبن جریر،(1413ق)، دلائل الامامه، مؤسسه البعثه، قم، طبع الأولی.
15-   فاخوری، حنا و جر، خلیل، (1390)، تاریخ فلسفه در جهان اسلامی، ترجمه ی عبدالحمید آیتی، علمی و فرهنگی، تهران، چاپ نهم.
16-   قلقشندی، (بی تا)، صبح الاعشی ی صناعَه الانشاء، مصر، وزاره الثقافه و الارشاد القوم، المؤسسه العامه للتألیف و الترجمه و الطباعة و النشر، الجزء الثالث عشر.
17-   کلینی، محمدبن یعقوب، (1388)، الاصول من الکافی، ج1، تصحیح علی اکبر غفاری، دارصعب و دار التعارف، بیروت.
18-     مجلسی، محمد باقر،(1403ق)، بحار الانوار، ج90، داراحیاء  التراث، بیروت.
19-     محقق، مهدی، (1374)، تحلیل اشعار ناصر خسرو، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ ششم.
20-   میر موسوی، علی، (1395)، بنیاد اندیشه سیاسی در اسلام(از تکوین تا تدوین)، قم، دانشگاه مفید، چاپ اول.
21-   ناصر خسرو قبادیانی، ابومعین حمیدالدین،(1363)، جامع الحکمتین،به اهتمام محمد معین و هنری کربین، طهوری، تهران، چاپ دوم.
22-   ناصر خسروقبادیانی، ابومعین حمیدالدین، (1372)، دیوان اشعار، به اهتمام مجتبی مینوی، دنیای کتاب، چاپ سوم.
23-   ناصر خسرو قبادیانی بلخی، ابومعین حمیدالدین، (1393)، زاد المسافر، شرح لغات و اصطلاحات اسماعیل عمادی حائری، تصحیح و تحقیق محمد عمادی حائری، تهران: مرکز پژوهش میراث مکتوب با همکاری مؤسسه مطالعات اسماعیلی(لندن)،چاپ اول.
24-     ناصر خسرو قبادیانی، ابومعین حمیدالدین، (1348)، وجه دین، طهوری، تهران.