مطالعات بین رشته ای قرآن و الهیات

مطالعات بین رشته ای قرآن و الهیات

تبیین مراحل روشمند برای کشف‌ مزج‌ها در الگوهای تأنیس و تثبیت زوج‌سوره‌ها

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشگاه شیراز دانشکده الهیات و معارف اسلامی
2 دانشگاه شیراز دانشکده الهیات و معارف اسامی
چکیده
تدبر در قرآن وظیفه‌ای همگانی است که باید با روشی منظم و ضابطه‌مند دنبال شود. یکی از ابزارهای این تدبر، نظریه‌های علمی درباره ساختار قرآن و نظم آن است. نظریه زوجیت سوره‌ها، که به بررسی ارتباط میان سوره‌های پیاپی یا مجاور که همان زوج‌سوره‌ها هستند می‌پردازد و گامی مؤثر در شناخت نظم درونی قرآن محسوب می‌شود. این زوج‌ها که شامل دو یا سه سوره هستند، با ایجاد هم‌افزایی معنایی، فهمی عمیق‌تر از آیات را نسبت به مطالعه تک‌سوره‌ای فراهم‌می‌کنند. پژوهش در زمینه زوجیت سوره‌ها، پاسخی علمی به شبهات مستشرقین درباره پراکندگی ساختاری قرآن است و در راستای اثبات انسجام آن اهمیت دارد. هدف این تحقیق، ارائه روشی کاربردی برای تدبر غیرسلیقه‌ای و تقویت انس و درک بهتر معانی قرآن در میان عموم مردم و پژوهشگران است. روش در مرحله گردآوری داده‌ها کتابخانه‌ای و در مرحله تحلیل داده‌ها از نوع توصیفی_تحلیلی است. نتایج نشان می‌دهد که در بررسی زوج‌سوره‌ها، دو رویکرد قابل‌طرح است: رویکرد تأنیسی با ۹ گام و رویکرد تثبیتی با ۱۰ مرحله.
کلیدواژه‌ها

1.    قرآن
2.     ابن‌درید، ا.، (1987م)، جمهرة اللغة، بیروت، دار العلم للملایین.
3.    ابن‌سکیت، ی.، (1423ه-2002م)، اصلاح المنطق، قم، دار احیاء تراث العربی.
4.    ابن‌فارس، ا.، (1399ه-1979م)، معجم مقاییس اللغة، تهران، دارالفکر.
5.     ابن‌منظور، ج.، (1414ق)، لسان العرب، بیروت، دار صادر.
6.    الازهری، م.، (بی تا)، تهذیب اللغة، قم ، داراحیاء التراث العربی.
7.     ألجوهری، أ.، (1407ق)، الصحاح تاج اللغة و صحاح العربیة، بیروت، دار العلم للملایین، چ چهارم.
8.     آلحبیب، س.، (1390)، بازشناسی مفهوم تدبر در قرآن، بینات سال هجدهم ش 3، پیاپی 17.
9.    الراغب الاصفهانی، ح.، (1404ق)، المفردات فی غریب القرآن، قم ، دفترنشرالکتاب.
10.  الزبیدی، ا.، (بی‌تا)، تاج العروس من جواهر القاموس، بی‌جا، دار الفکر.
11.  السامرایی، ف.، (1396)، بلاغت تعبیر در ساختارشناسی قرآن(التعبیر القرآنی)، (ک. کتیبه، تدوین، ا. خزعلی، و ی. شادمان، مترجم) تهران، مرکز نشر دانشگاهی.
12. العسکری، ا.، (بی تا)، الفروق اللغویه، القاهره- مصر، دارالعلم و الثقافة للنشر و التوزیع.
13.  الهی‌زاده، م.، (1390)، تدبر6 بین سورهای، (م، نوید، تدوین) مشهد، موسسه فرهنگی تدبر در قرآن و سیره.
14.  بستانی، ق.، و باجی، ن.، (1393)، سیاق لغوی، مفهوم و کارکرد آن در فهم حدیث ، علوم قرآن و حدیث ش7.
15. پرستنده‌خیال، م.،کاراندیش، س و ایماندار، ح.، (1404)، دانشگاه شیراز، تحلیل نظریه زوجیت سوره‌ها و مطالعه موردی زوجیت سوره«حجرات» با«قاف».
16.  پیرانی شال، ع.، و زریوند، ن.، (1399)، نشانهشناسی لایهای رمزانهای سوره مبارکه«المسد» از منظر رولان بارت، پژوهشهای ادبی- قرآنی سال هشتم.
17.  حسن‌زاده، ح.، (1383)، آرایه تضاد در قرآن، بی‌جا، پیام جاویدان، 29-36.
18.  حکیمیان، ب.، جوان آراسته، ا.، نوروزی، ا.، و فرهت، ش.، (1400)، اعجاز موسیقی موزون کلمات قرآنی و آثار زیستی آن، تفسیر متون وحیانی سال سوم ش 5، 1-25.
19.  خامه‌گر، م.، (1397)، تفسیر ساختاری قرآن کریم، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
20.  خصیبی، ح.، (1419ق)، الهدایة الکبری، بیروت، البلاغ.
21.  خوشمنش، ا.، (1388)، حمل قرآن، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
22.  دلبری، س.، و محقق گرفمی، ا.، (1402)، نقد و بررسی تعامل فریقین با روایات فضایل سور بر اساس قاعده تسامح در ادلّه سنن، آموزه‌های قرآنی ش37.
23.  دهقان، ا.، (1387)، نسیم رحمت تفسیر قرآن کریم، قم، حرم.
24.  ربانی، م.، (1380)، نقش سیاق در تفسیر، پژوهشهای قرآنی شماره27و 28 و پژوهش‌نامه زن در قرآن.
25.  رضاییاصفهانی، م.، (1386)، روشها و گرایشهای تفسیری، قم، پژوهشهای تفسیر و علوم قرآن.
26.  رضایی‌اصفهانی، م.، (1387)، تفسیر قرآن مهر، قم، پژوهش‌های تفسیر و علوم قرآن.
27.  رضایی اصفهانی، م.، (1390)، قرآنپژوهی خاورشناسان، قم، پژوهشهای تفسیر و علوم قرآن.
28.  رئیسیان، غ.، و کردلویی، م. (1393)، ترادف در واژگان قرآن و مشکلات ترجمه آن، مطالعات تاریخی قرآن و حدیث دوره 20، ش 55، 85-106.
29.  زرکشی، ب.، (1391)، برهان، کتاب جامع علوم قرآن، (ح، مترجم، صابری, تدوین) تهران، شرکت انتشارات علمی وفرهنگی.
30.  زیبایی، م.، و سیدی، س.، (1397)، تحلیل کارکرد ساخت آوایی سوره محمد(ص) در القای معنا، پژوهشهای ادبی_ قرآنی سال ششم، ش 1، 74-93.
31.  سلیمانی، د.، موسوی، ن.، و صافحیان، م.، (1400)، کشف جو و فضای نزول در تفسیر با تکیه بر زبان قرآن، دو فصلنامه علمی پزوهشنامه تفسیر و زبان قرآن ش 18، 120-132.
32.  سیوطی، ج.، (1394)، اتقان در علوم قرآن، (معاونت پژوهشی دانشکده اصول الدین، تدوین، و س، طیب حسینی(دشتی)، مترجم) قم، انتشارات دانشکده اصول الدین.
33. شریف الرضی، م.، (1414ق)، نهج البلاغة، (ص، صبحی, تدوین) قم، هجرت.
34.  صالحی شهر بابکی، ف.، میمندی، و.، فارسی، ب. و سمتی، م.، (1403)، بررسی تناسب آوایی محتوایی(فنوسمانتیک) در تصویرپردازی نمونههایی از آیات سوره سجده، نشریه پژوهشهای زبانشناختی قرآن دوره13، ش2.
35.  طبرسی، ف.، (1375)، ترجمه تفسیر جوامع الجامع، (ع، عبدالحمیدی, ا، غفوری، ا، امیریشادمهری، ع، صاحبی، ح.، روحانی، و واعظزاده خراسانی، مترجم) مشهد، آستان قدس رضوی، بنیاد پژوهشهای اسلامی.
36.  طریحی، ف.، (1375)، مجمع البحرین و مطلع النیرین، تهران، کتابفروشی مرتضوی.
37.  عموش، خ.، (1388)، گفتمان قرآن بررسی شناختی پیوند متن و بافت آن(مطالعه موردی سوره بقره)، (ح، سیدی، مترجم) تهران، سخن.
38.  فاکرمیبدی، م.، (1385)، مراحل انس با قرآن، قم، پژوهشهای تفسیر و علوم قرآن.
39. فراهیدی، خ.، (بی‌تا)، العین، بی‌جا، بی‌نا.
40.  فلاح، ا.، و پوردانش، س.، (1396)، تناسب آوایی_ محتوایی(فنوسمانتیک) در آیات قرآن با بررسی مواردی از سوره واقعه، مطالعات ادبی متون اسلامی ش1 ، پیاپی5.
41.  قاسمی، م.، و روستایی، ز.، (1402)، نقش سیاق در اغراض صیغه امر در آیات قرآن کریم، دو فصلنامه مطالعات سبکشناختی قرآن کریم.
42.  قرشی، ع.، (بی‌تا)، قاموس قرآن، تهران، اسلامیه.
43.  قهرمانی‌نژاد شایق، ب.، و جاوری، م.، (1395)، بررسی اعجاز لفطی و هنری قرآن کریم و ارتباط آن با آوامعنایی، پژوهشهای ادبی-قرآنی ش3.
44.  کوثری، ع.، (بی‌تا)، نقش سیاق در تفسیر قرآن و فقه، بیجا، مرکز فرهنگ و معارف قرآن.
45.  لسانی‌فشارکی، م.، و مرادیزنجانی، ح.، (1394)، سورهشناسی، روش تحقیق ساختاری در قرآن کریم، قم، نصایح.
46.  محققیان، ز.، (1393)، نشانه‌شناسی لایه‌ای آیات قرآن کریم با توجه به روابط درون متنی و بینامتنی،  شماره اول پیاپی13.
47.  مسعودی، ع.، (1395)، تفسیر روایی جامع، قم، دارالحدیث.
48.  مصری، ا.، و ابنعبدالواحد، ع.، (1989)، بدیع القرآن، (ع، میرلوحی، تدوین) مشهد، آستان قدس رضوی، بنیاد پژوهشهای اسلامی.
49.  معرفت، م.، (1389)، علوم قرآنی، قم، مؤسسه فرهنگی انتشاراتی التمهید.
50.  نکونام، ج.، (1382)، پژوهشی در مصحف علی(ع)، رشت، ایران، کتاب مبین.
51.  واسطی، ع.، (1396)، روششناسی کشف و اعتبارسنجی اسباب نزول(الگوریتم دستیابی به اسباب نزول)، پژوهشهای قرآنی سال بیست و دوم، ش1 ، پیاپی82.
52.     هاشمی، س.، (1391)، سیاق در قرآن، فصلنامه تخصصی تفسیر، علوم قرآن و حدیث حسنا، ش14.