مطالعات بین رشته ای قرآن و الهیات

مطالعات بین رشته ای قرآن و الهیات

تحلیل روان شناختی مناجات شعبانیه بر سلامت روان با تاکید بر آموزه های قرآنی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه الهیات دانشگاه استهبان
چکیده
این پژوهش به تحلیل ابعاد روانشناختی مناجات شعبانیه و تأثیر آن بر سلامت روان با استناد به آموزه‌های قرآنی می‌پردازد.مناجات شعبانیه به‌عنوان یکی از ادعیه مأثور از ائمه معصومین(ع)، حاوی مضامین عمیق تربیتی و روان شناختی است که می‌تواند در تقویت سلامت روان مؤثر واقع گردد. با به‌کارگیری روش توصیفی-تحلیلی و با استناد به منابع اسلامی و روانشناسی، یافته‌های تحقیق حاکی از آن است که مفاهیمی نظیر امید، توکل، توبه و حسن ظن به خداوند در این مناجات، با مؤلفه‌ های سرمایه روانشناختی شامل امید، خوش‌بینی، کارآمدی و تاب‌ آوری همسویی داشته و می‌تواند موجب ارتقای سلامت روان گردد. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که مضامین این مناجات از طریق ایجاد نگرش مثبت به زندگی، کاهش سطح اضطراب و افزایش تاب‌آوری در مواجهه با مشکلات، دارای کارکردهای پیشگیرانه و درمانی در حیطه اختلالات روانی است. این تحقیق با تلفیق مبانی دینی و روانشناسی، الگویی بومی برای ارتقای سلامت روان ارائه می‌نماید.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

1.   آمدی، عبدالواحد بن محمد، (۱۴۱۰ق). غررالحکم و دررالکلم. قم: دارالکتب الاسلامی.
2.   افروز، غلامعلی، (۱۳۹۵). روان‌شناسی دین و معنویت. تهران: دانشگاه تهران.
3.   بالبی، جان، (۱۳۹۰). دلبستگی. تهران: انتشارات ارجمند.
4.   بک، آرون، (۱۳۸۹). شناخت‌درمانی افسردگی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
5.   بن‌طاووس، علی بن موسی، (۱۴۱۶ق). اقبال الاعمال. قم، دار الکتب الإسلامی.
6.   پروچاسکا، جیمز و نورکراس، جان، (۱۳۹۰). نظریه‌های روان‌درمانی. تهران، انتشارات رشد.
7.   تمیمی آمدی، عبدالواحد، (۱۳۶۶). غررالحکم و دررالکلم. قم، دفتر تبلیغات اسلامی..
8.   جعفری، محمدتقی، (۱۳۷۸). انسان‌شناسی قرآنی. تهران، کرامت.
9.   جوادی‌آملی، عبدالله، (۱۳۸۵). شرح مناجات شعبانیه. قم، اسراء.
10.     حلی، حسن بن یوسف، (۱۴۱۱ق). مصباح المتهجد. بیروت، مؤسسه فقه الشیعه.
11.     خامنه‌ای، سیدعلی، (۱۳۸۹). شرح مناجات شعبانیه. تهران، مؤسسه پژوهشی فرهنگی انقلاب اسلامی.
12.     خمینی، سیدروح‌الله، (۱۳۷۸). شرح مناجات شعبانیه. تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
13.     خمینی، سیدروح‌الله، (۱۳۷۸). صحیفه امام. تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
14.     راجرز، کارل، (۱۳۷۸). رویکرد فردمدار. تهران، انتشارات روان.
15.     راتر، جولیان، (۱۳۷۸). درآمدی بر روان‌شناسی اجتماعی. تهران، انتشارات سمت.
16.     رازی، نجم‌الدین، (۱۳۸۲). مرصادالعباد. تهران، انتشارات علمی و فرهنگی.
17.     سلیگمن، مارتین، (۱۳۹۲). خوش‌بینی آموخته شده. تهران، انتشارات رشد.
18.     شجاعی، محمد، (۱۳۹۰). شرح مناجات شعبانیه. تهران، سروش.
19.     شهیدمطهری، مرتضی، (۱۳۶۰). شرح مناجات شعبانیه. تهران، صدرا.
20.     صحیفه سجادیه، دعای ۴۵ (مناجات شعبانیه). قم، دفتر نشر الهادی.
21.     طبرسی، فضل بن حسن، (۱۳۷۲). مجمع البیان. تهران، انتشارات فراهانی.
22.     طباطبایی، سیدمحمدحسین، (۱۳۷۴). تفسیر المیزان. ترجمه سیدمحمدباقر موسوی همدانی. قم، دفتر انتشارات اسلامی.
23.     طباطبایی، سیدمحمدحسین، (۱۳۸۵). شرح مناجات شعبانیه. قم، بوستان کتاب.
24.     طوسی، محمد بن حسن، (۱۴۱۱ق). مصباح المتهجد. بیروت، مؤسسه فقه الشیعه.
25.     فستینگر، لئون، (۱۳۸۱). نظریه کاهش تنش شناختی. تهران، انتشارات ساوالان.
26.     فرست، جرالد، (۱۳۹۱). روان‌شناسی بالینی. تهران، انتشارات ارجمند.
27.     کلینی، محمد بن یعقوب، (۱۴۰۷ق). الکافی. تهران، دارالکتب الاسلامیه.
28.     مجلسی، محمدباقر، (۱۴۰۳ق). بحارالانوار. بیروت، دار احیاء التراث العربی.
29.     محمدی‌ری‌شهری، محمد، (۱۳۷۷). میزان الحکمه. قم، دار الحدیث.
30.     . مکارم‌شیرازی، ناصر، (۱۳۷۴). تفسیر نمونه. تهران، دار الکتب الإسلامیه.
31.     مکارم‌شیرازی، ناصر، (۱۳۸۵). اخلاق در قرآن. قم، مدرسه امام علی بن ابی‌طالب.
32.     مهریزی، مهدی، (۱۳۹۰). معنویت و سلامت روان. تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
33.      نراقی، ملااحمد، (۱۳۷۸). معراج السعاده. قم، هجرت.
34.     نف، کریستین، (۱۳۹۵). شفقت به خود. تهران، انتشارات سخن.
35.     اسنایدر، چارلز، (۱۳۸۵). روان‌شناسی امید. تهران، انتشارات رشد.
36.     یالوم، اروین، (۱۳۹۵). روان‌درمانی اگزیستانسیال. تهران، نشر نی.
37. Brown, K. W., & Ryan, R. M. (2003). The benefits of being present: Mindfulness and its role in psychological well-being. Journal of Personality and Social Psychology, 84(4), 822–848.
 38. Connor, K. M., & Davidson, J. R. (2003). Development of a new resilience scale: The Connor-Davidson Resilience Scale (CD-RISC). Depression and Anxiety, 18(2), 76–82
39. Emmons, R. A., & McCullough, M. E. (2003). Counting blessings versus burdens: An experimental investigation of gratitude and subjective well-being in daily life. Journal of Personality and Social Psychology, 84(2), 377–389.
40. Frankl, V. E. (1959). Man's search for meaning. Boston: Beacon Press.
41. Hayes, S. C., Strosahl, K. D., & Wilson, K. G. (2012). Acceptance and commitment therapy: The process and practice of mindful change (2nd ed.). New York: Guilford Press
42. Hill, P. C., &Pargament, K. I. (2003). Advances in the conceptualization and measurement of religion and spirituality: Implications for physical and mental health research. American Psychologist, 58(1), 64–74.
 43. Keyes, C. L. M. (2002). The mental health continuum: From languishing to flourishing in life. Journal of Health and Social Behavior, 43(2), 207–222.
 44. Koenig, H. G. (2012). Religion, spirituality, and health: The research and clinical implications. ISRN Psychiatry, 2012, 278730.
45. Maslow, A. H. (1943). A theory of human motivation. Psychological Review, 50(4), 370–396
46. Pargament, K. I. (2007). Spiritually integrated psychotherapy: Understanding and addressing the sacred. New York: Guilford Press.
47. Rogers, C. R. (1961). On becoming a person: A therapist's view of psychotherapy. Boston: Houghton Mifflin.
48. Seligman, M. E. P. (2002). Authentic happiness: Using the new positive psychology to realize your potential for lasting fulfillment. New York: Free Press.
49. Snyder, C. R. (2002). Hope theory: Rainbows in the mind. Psychological Inquiry, 13(4), 249–275.
50. Worthington, E. L., Jr. (2006). Forgiveness and reconciliation: Theory and application. New York: Routledge