فرهنگ ایثار و شهادت از مهم‌ترین مؤلفه‌های هویت دینی و تمدن اسلامی به شمار می‌آید که نقش بسزایی در حفظ ارزش‌های الهی، انسجام اجتماعی و پایداری جوامع اسلامی داشته است. یکی از عوامل مؤثر در شکل‌گیری و تداوم این فرهنگ، «بعثت مردمی» به معنای بیداری، آگاهی، مسئولیت‌پذیری و مشارکت فعال مردم در پاسداری از ارزش‌های دینی و مقابله با تهدیدهای فرهنگی، اجتماعی و سیاسی است. پژوهش حاضر با هدف تبیین مبانی قرآنی و روایی بعثت مردمی و بررسی نقش آن در شکل‌گیری فرهنگ ایثار و شهادت انجام شده است. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و با بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای، آیات قرآن کریم، تفاسیر معتبر و روایات اهل‌بیت علیهم‌السلام به تحلیل مؤلفه‌های بعثت مردمی و ارتباط آن با فرهنگ ایثار و شهادت می‌پردازد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که آموزه‌هایی همچون قیام لله، مسئولیت اجتماعی، امر به معروف و نهی از منکر، جهاد، دفاع از مستضعفان، نصرت دین الهی و ولایت‌مداری، مهم‌ترین مبانی قرآنی و روایی بعثت مردمی را تشکیل می‌دهند. همچنین سیره و تعالیم اهل‌بیت علیهم‌السلام، به‌ویژه نهضت عاشورا، الگوی عملی پیوند میان بیداری اجتماعی، مسئولیت‌پذیری دینی، ایثار و شهادت را ارائه می‌کند. بر اساس نتایج پژوهش، میان بعثت مردمی و فرهنگ ایثار و شهادت رابطه‌ای متقابل و تقویت‌کننده وجود دارد؛ به گونه‌ای که گسترش آگاهی دینی و احساس مسئولیت اجتماعی، زمینه‌ساز تقویت روحیه ایثار و آمادگی برای فداکاری در راه آرمان‌های الهی می‌شود و فرهنگ ایثار و شهادت نیز به نوبه خود موجب تعمیق بیداری، مشارکت اجتماعی و پایداری جامعه اسلامی خواهد شد.