مطالعات بین رشته ای قرآن و الهیات

مطالعات بین رشته ای قرآن و الهیات

بررسی و تحلیل نقش حضرت علی (ع) در سلامت قرآن کریم از تحریف لفظی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه معارف اسلامی،دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی همدان، همدان، ایران
2 استادیار گروه معارف اسلامی دانشگاه صنعتی قم، قم، ایران
3 دانش پژوه سطح چهار حوزه علمیه قم
10.22034/isqt.2026.15003.1025
چکیده
مسئله سلامت قرآن کریم از تحریف لفظی، از مباحث بنیادین کلامی و تاریخی در اسلام است. با توجه به سابقه تحریف در کتب آسمانی پیشین و شبهات موجود، تحلیل راهبردهای عملی امام علی (ع) در صیانت از قرآن ضروری است. این پژوهش به دنبال تبیین نقش بی‌بدیل ایشان در حفظ سلامت لفظی و تأثیر آن بر مصحف کنونی است. روش تحقیق بنیادی با روش ترکیبی تحلیل تاریخی-نقلی و مطالعه وحیانی انجام شده و داده‌ها از منابع کتابخانه‌ای و نرم‌افزارهای علمی گردآوری گردیده است. راهبردهای امام (ع) در سه محور اصلی دسته‌بندی می‌شود: ۱. مشارکت مستقیم در کتابت وحی در دوره نبوی که با ثبت بی‌واسطه، امکان تحریف لفظی را کاهش می‌داد؛ ۲. تدوین مصحف بر اساس ترتیب نزول که سندی معتبر و مرجع برای سنجش صحت سایر نسخه‌ها پدید آورد؛ ۳. تربیت شبکه‌ای از قاریان و حاملان برای تداوم انتقال شفاهی بدون تغییر. این شبکه انسانی و میراث مکتوب، صحت مصحف کنونی را تضمین کرد. این پژوهش نشان می‌دهد امام علی (ع) با برخورداری از عصمت و به‌کارگیری این راهبردهای مکمل و درهم‌تنیده در کتابت، آموزش شفاهی و تدوین، نظامی منسجم برای صیانت از قرآن در برابر تحریف لفظی پدید آورد که همزمان زمینه‌ساز اعتبار و اتقان مصحف کنونی گردیده است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

1.قرآن کریم.
۲.ابن ابیالحدید، عبدالحمید بن هبةالل،(۱4۱۶ق)شرح نهج البالغه،تحقیق: محمد ابوالفضل ابراهیم،بیرو،
دارالجیل.
3.ابن ابیداود سجستانی، عبدالل بن سلیمان،(۱43۲ق).کتاب المصاحف،بیرو،دار البشایر اإلسالمیّة.
4.ابن بابویه (شیخ صدوق)، محمد بن علی،(۱377)،األمالی،تهران،کتابچی.
5.ابن سعد، محمد بن سعد،(۱4۱0ق/۱990م)،الکبری الطبقا،بیرو،دارالکتب العلمیة.
۶.ابن شهرآشوب مازندرانی، محمد بن علی،(۱4۱3ق)،مناقب آل ابیطالب (ع
)،بیرو،داراالضواء.
7.ابن منظور، محمد بن مکرم،(۱40۸ق)،لسان العرب،بیرو،دار احیاء التراث العربی.
۸..ابنندیم، محمد بن اسحاق،(۱4۱7ق)،الفهرست،تحقیق: رضا تجدد،دار المسیّر.
9.ابو نعیم اصفهانی، احمد بن عبدالل،(۱4۲7ق)،األصفیاء حلیة األولیاء و طبقا، ، بیرودار الکتب العلمیّة.
۱0.الماسی، مریم،(۱39۸)،نقش اهلبیت (ع) در مصونیت قرآن از تحریف،پایاننامهکارشناسیارشد.دانشگاه
قم.
۱۱.جزری، محمد بن محمد،(۱4۲9ق)،القرّاء غایة النهایة فی طبقا،تحقیق: ج. برگشتراسر،قاهره،دار الصحابة
للتراث.
۱۲.جاحظ، عمرو بن بحر،(۱4۱۱ق)،العثمانیّة،بیرو،دارالجیل.
33 دوفصلنامه مطالعابینرشتهایقرآنودوره الهیاسوم/جلد۱تا۱۲/شماره۲/پیاپی5/پاییز و زمستان۱405
۱3،حجتی، سید محمد باقر،(۱379)،پژوهشی در تاریخ قرآن کریم،تهران،دفتر نشر و فرهنگ اسالمی.
۱4.حسکانی، عبیدالل بن عبدالل،(۱4۱۱ق)،شواهد التنزیل لقواعد التفضیل،تهران،فرهنگ و ارشاد وزار
اسالمی.
۱5.خرمشاهی، بهاءالدین،(۱3۸9)،دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی،تهران،دوستان انتشارا.
۱۶.خویی، سید ابوالقاسم،(۱3۸7)،البیان فی تفسیر القرآن،قم،دارالثقلین.
۱7.خوئی، سید ابوالقاسم،(۱430ق)،البیان فی تفسیر القرآن،قم،مؤسسة احیاء آثار االمام الخوئی.
۱۸.ذهبی، شمسالدین محمد بن احمد،(۱4۱۶ق)،و األعصار معرفة القرّاء الکبار علی الطبقا،استانبول،مرکز
البحوث االسالمیه.
۱9.راغب اصفهانی، حسین بن محمد،(۱4۱۲ق)،ألفاظ القرآن مفردا،بیرو،دارالقلم.
۲0.رحمانی، محمد،(۱379)،«قرآن از نگاه امام علی علیه السالم،»
بینا،ش۲5
۲۱.زرقانی، محمد عبدالعظیم،(۱4۱۶ق)،مناهل العرفان فی علوم القرآن،بیرودار الکتب العلمیة.
۲3.سیوطی، عبدالرحمن بن ابیبکر،(۱4۲۱ق)،اإلتقان فی علوم القرآن، ،بیرودار الکتب العلمیة.
۲4.شاهین، عبدالصبور،(۲00۶م)،تاریخ القرآ،قاهره،نهضة مصر.
۲5.شریف الرضی، محمد بن الحسین،(۱4۱4ق)،نهجالبالغه،قم،نشر هجر.
۲۶.شهرستانی، محمد بن عبدالکریم،(۱3۸7)،مفاتیح األسرار و مصابیح األبرار،تهران،مرکز پژوهشی میراث
مکتوب.
۲7.صفار قمی، محمد بن حسن،(۱404ق)،بصائر الدرجا،قم،کتابخانه آیتالل مرعشی نجفی.
۲۸.طباطبایی، سید محمد حسین،(۱375)، المیزان فی تفسیر القرآن،قم،دار الکتب االسالمیه.
۲9.طبرسی، احمد بن علی،(۱403ق)،اإلحتجاج،مشهد،نشر المرتضی.
30.عسکری، سید مرتضی،(۱4۱۶ق)،المدرستین القرآن الکریم و روایا،قم،کلیة اصول الدین.
3۱.بن ابراهیم کوفی فرا،(۱4۱0ق)،تفسیر فراکوفی،تهران،ارشاد اسالمی وزار.
3۲.فیض کاشانی، مال محسن،(۱4۱5ق)،تفسیر الصافی،تصحیح:حسین اعلمی،تهران،مکتبة الصدر.
33.قربانی، علی،(۱40۲)،«نقش امیرالمؤمنین علی (ع) در سالمت قرآن از تحریف»،پژوهشهای کالمی،ش35
34.قرطبی، محمد بن احمد،(۱4۲5ق)،الجامع ألحکام القرآن،بیرو،دار الکتب المصریة.
35.قمی، علی بن ابراهیم،(۱3۶3)،تفسیر القمی،قم،دارالکتاب.
3۶.کلینی، محمد بن یعقوب،(۱3۶9،)الکافی،تهران،کتابفروشی علمیّه اسالمیّه.
37.مجلسی، محمد باقر،(۱37۶ق)،حار األنوار،تهران،چاپ کمپانی.
بررسی و تحلیل نقش حضرت علی (ع) در سالمت قرآن کریم از تحریف لفظی 34
3۸.محیطی اردکانی، محمد،(۱3۸4)،«حفظ قرآن در سیرهمعصومان(ع)علوم حدیث»،ش3۶
39.مفید، محمد بن محمد،(۱37۶ش)،اإلرشاد،ترجمه: محمد باقر ساعدی خراسانی،تهران،کتابفروشی اسالمیّة.
40.مفید، محمد بن محمد،(۱4۱4ق)،األمالی،قم،کنگره جهانی هزاره شیخ مفید.
4۱.نکونام، جعفر،(۱3۸3)،پژوهشی در مصحف امام علی (ع)،تهران،کتاب مبین.
43.نکونام، جعفر،(۱3۸۶)،«ترتیب مصحف امام علی (ع) موافق نزول یا موافق موجود؟»،پژوهشنامه قرآن و
حدیث،ش۲
43.هاللی، سلیم بن قیس،(۱407ق)،سلیم بن قیس الهاللی،قم،مؤسسة البعثة