مطالعات بین رشته ای قرآن و الهیات

مطالعات بین رشته ای قرآن و الهیات

چیستی تواضع فکری و چگونگی پرورش آن در قرآن کریم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 کارشناسی ارشد رشته مطالعات قرآن گرایش معارف قرآن، دانشگاه شهرکرد.
2 استادیار گروه معارف اسلامی،دانشکده ادبیات و علوم انسانی،واحد شهرکرد، دانشگاه شهرکرد،شهرکرد ،ایران
10.22034/isqt.2026.15091.1039
چکیده
این مقاله به بررسی مبانی قرانی تواضع فکری و ارائه راهکارهایی برای پرورش آنها می‌پردازد و بر اهمیت آن در تعاملات فکری و عقیدتی تأکید دارد. مسئله اصلی این پژوهش، چالش‌های ناشی از تکبر فکری، عدم پذیرش حق، و دشواری گفتگو و تبادل نظر سازنده در جامعه، با نگاهی قرآنی است. روش پژوهش، تحلیلی-تفسیری با اتکا به آیات قرآن کریم و تفاسیر معتبر می‌باشد. یافته‌ها نشان می‌دهد که تواضع فکری، به معنای پذیرش حقیقت، تواضع در برابر دانش، و آمادگی برای بازنگری در عقاید، از صفات برجسته مؤمنان است و تکبر فکری، مانع اصلی رشد و کمال محسوب می‌شود. نتایج حاکی از آن است قرآن کریم با الگوسازی از پیامبران و اولیای الهی، «تواضع فکری» را نه نشانه‌ی ضعف، بلکه نماد صلابت معنوی و ابزاری برای رشد معرفتی می‌داند. نهادینه‌سازی این فضیلت در جامعه، با تکیه بر آموزه‌های قرآنی، پیش‌شرط دستیابی به همدلی، پویایی و پیشرفت در تمامی عرصه‌های انسانی است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

منابع
1-    قرآن کریم
2-     جعفری، یعقوب، (1398)، تفسیرکوثر، چاپ اول، قم: موسسه انتشارات هجرت.
3-     خداپرست، امیرحسین، (1397)، باوردینی و فضیلت فکری: تحول اخلاق باور دینی در تعامل با معرفت شناسی فضیلت گرایانه زگزبسکی، تهران: هرمس.
4-     رضایی اصفهانی، محمّد علی، (1387)، ‌تفسیر قرآن مهر،  قم: پژوهش‌های تفسیر و علوم قرآن.
5-    طباطبایى، محمّدحسین، (1378)، ترجمه تفسیر المیزان، مترجم موسوی محمّد باقر. جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ پنجم، قم: دفتر انتشارات اسلامى.
6-    سلیمانی، اسماعیل، پاکروان، هانیه، (۱۴۰۲)، اعتبار سنجی و هنجار‌یابی مقیاس فروتنی فکری (CIHS). مسائل کاربردی تعلیم و تربیت اسلامی، دوره ۸، شماره چهارم،۷۳-۹۰.
7-     طبرسی، فضل بن حسن، (1408 ق)، مجمع‌البیان‌فی تفسیرالقرآن، مصحح:یزدىطباطبایى، فضل‏الله‏؛ رسولى، هاشم، ‏ چاپ سوم. تهران: ناصر خسرو.
8-     قرائتی، محسن، (1388)، تفسیر نور، چاپ اول. تهران: مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن.
9-     قرشی بنابی، علی اکبر، (1377) تفسیر احسن الحدیث، چاپ دوم، تهران: بنیاد بعثت.
10- لطیفی، علی، (۱۴۰۰)، فضیلت تفکّر، رشد معلم، شماره هشتم.
11-مصباح یزدی، محمد تقی،‌(۱۳۹۵)،‌عظمت خداوند و خردی آفریدگان در چشم شیعیان واقعی، نشریه معرفت.‌سال بیست و پنجم، شماره ۲۲۹، ۵-۱۲.
12-  مغنیه، محمّد جواد، (1424.ق)، ‌التفسیر الکاشف، مترجم: دانش موسی، قم: دار الکتاب الإسلامی‏.
13- مکارم شیرازی، ناصر، (1374)، تفسیر نمونه، چاپ دهم، تهران: دار الکتب الاسلامیه.
14- میراحمدی، صادق‌، (۱۴۰۱)، چیستی فروتنی فکری و راه‌های پرورش آنها، فصلنامه تأملات اخلاقی. دوره سوم، ‌شماره۴  ،۴۵-۶۳
15- همّت‌زاده، حسین؛ خزاعی، زهرا؛ جوادی، محسن، (۱۳۹۷)، فضایل معرفتی، شرط لازم حقیقت‌جویی و سازنده هویت عقلی، الهیات تطبیقی، سال نهم، شماره ۱۹، صص۱۲۳- ۱۴۶.
16- Pritchard, Duncan. (2020). Educating for Intellectual Humility and Convication. Journal of Philosophy of Education, Vol. 54, No. 2.pp 398-409.