مطالعات بین رشته ای قرآن و الهیات

مطالعات بین رشته ای قرآن و الهیات

درآمدی بر تعهدات ایمان در قرآن کریم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشگاه دولتی شهرکرد
چکیده
 ایمان، از مفاهیم محوری در آموزه‌های قرآن کریم است. با وجود اهمیت و کاربرد گسترده این واژه، قرآن کریم تعریف آشکاری از آن ارائه نداده، بلکه بیشتر به تبیین ویژگی‌ها، آثار و لوازم آن پرداخته است. بررسی آیات قرآن نشان می‌دهد که می‌توان ایمان را به دو دسته کلی تقسیم کرد: دسته‌ای که به حقیقت ایمان، متعلقات، زمینه‌ها و بسترهای شکل‌گیری و تقویت آن می‌پردازند (جنبه معرفتی)، و دسته‌ای که آثار و لوازم ایمان را بیان می‌کنند (جنبه عملی). این پژوهش، با استفاده از روش گردآوری کتابخانه‌ای و تحلیل محتوای توصیفی، به این نتیجه دست یافته است که ایمان، مستلزم تعهداتی معرفتی و عملی است. به این معنا که فرد مؤمن، هم باید نسبت به حقیقت ایمان، متعلقات، حالات، روحیات و بسترهای پیدایش آن آگاهی داشته باشد، و هم در عمل، به لوازم ایمان پایبند بوده و در جهت آن تلاش کند. در واقع، بدون التزام به تعهدات ایمان، نمی‌توان کسی را به معنای واقعی کلمه، «مؤمن» نامید.
کلیدواژه‌ها

1.     قرآن کریم
2.     ابوالقاسم زاده، مجید، (1396)، معرفت شناسی اخلاق در اندیشه اسلامی، قم، انتشارات حکمت اسلامی.
3.     بدخشان، نعمت اله، (1384)، «ایمان و فضایل اخلاقی»، فصلنامه اندیشه دینی، پیاپی 14، ص 1-22.
4.     حسین­زاده، محمد، (1386)، «کاوشی در ژرفنای معرفت­شناسی: منابع معرفت قم»، انتشارات موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی.
5.     حسینی، سید محمد رضا، (1393)، «بررسی و نقد ایمان از دیدگاه مرجئه، فلسفه دین»، دوره 11، ش 4، ص 665-690.
6.     حسینیان، حامد، (1398)، «تحلیل بسترهای ایمان از منظر قرآن»، معرفت کلامی، ش۱، پیاپی 22: ص 159-176.
7.     جهانی، محسن؛ مظیمی، مهدی(1401)، «قرآن کریم و خواستگاه ایمان، فصلنامه معرفتی تحقیقات علوم قرآن و حدیث»، سال 19 پیاپی 54، ص 37-71.
8.     خادمی، عین اله و علیزاده، عبدالله، (1388)، «چیستی ایمان و مقومات مفهومی آن از دیدگاه فخر الدین رازی»، مجله ادیان و عرفان، ش 1، ص 69-91.
9.     خامنه­ای، سید علی، (1397)، طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن، گرداوری و تنظیم صهبا، قم: موسسه ایمان
10.                        جهادی، سبحانی، جعفر، (1390)، محاضرات فی الهیات، مترجم عبدالرحیم سلیمانی بهبهانی، چاپ سوم، انتشارات رائد.
11.                        دباغ، احسان و ناصح، علی احمد، (1397)، «تحلیل تفسیری مراتب و درجات ایمان و کفر و رابطه ایمان و عمل صالح»، فصلنامه معرفتی پژوهشی مطالعات تفسیری، سال نهم، ش 33، ص 160-137.
12.                        سبحانی، جعفر و محمد رضایی، محمد، (1391)، اندیشه اسلامی 1، چاپ یکصد و دوازدهم دفتر نشر معارف.
13.                        صادقی، هادی، (1383)، «ایمان در اسلام»، فصلنامه معرفتی پژوهشی انجمن معارف اسلامی ایران، ش  1، ص 75-101.
14.                        عبدی، حسن، (1396)، بررسی جایگاه معرفت شناسی «قلب» در قرآن،  در مجموعه قرآن و معرفت شناسی به کوشش علیرضا قائمی نیا، چاپ دوم. پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
15.                        فقهی­زاده، عبدالهادی، واعظی محمود، خطیریان، سمانه، (1393)، «کارکردهای معنوی توکل به خدا در قرآن و روایات»، مجله بصیرت و تربیت اسلامی، سال 11 ش30، ص 1-18.
16.                        مصباح یزدی، محمد تقی، (1390)، انسان سازی در قرآن، چاپ دوم. موسسه آموزش پژوهشی امام خمینی.
17.                        مصباح یزدی، محمد تقی، (1396)، خودشناسی برای خود سازی؛ به سوی خود سازی، چاپ چهارم. موسسه آموزش پژوهشی امام خمینی.
18.                        مطهری، مرتضی، (1391)، مجموعه آثار شهید مطهری (22)، (جلد اول از بخش اخلاق و عرفان)، چاپ هفتم، انتشارات صدرا.
 
 
 
 
An Introduction to the Obligations of Faith in the Holy Quran
 
Sadegh Mirahmadi[1]
 
 
Abstract
Faith is one of the central concepts in the teachings of the Holy Quran. Despite the importance and widespread use of this word, the Holy Quran has not provided a clear definition of it, but rather has focused on explaining its characteristics, effects, and requirements. A study of the verses of the Quran about faith shows that they can be divided into two general categories: the category that deals with the truth of faith, its attachments, contexts, and foundations for its formation and strengthening (the cognitive aspect), and the category that expresses the effects and requirements of faith (the practical aspect). This research, using the method of library collection and descriptive content analysis, concluded that faith requires cognitive and practical obligations. In the sense that a believer must both be aware of the truth of faith, its attachments, states, spirits, and foundations for its emergence, and in practice, adhere to the requirements of faith and strive for it. In fact, without adhering to the obligations of faith, one cannot be called a "believer" in the true sense of the word.
 
Keywords: Quran, faith, Commitment, Knowledge, Action
 
 
 
 
[1] Assistant Professor, Department of Islamic Studies, Shahrekord University;mirahmadi@sku.ac.ir