مطالعات بین رشته ای قرآن و الهیات

مطالعات بین رشته ای قرآن و الهیات

شناسایی و تبیین سطوح معنویت سازمانی با تکیه بر قرآن کریم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 1 استادیار، گروه مدیریت دولتی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم
2 استادیار، گروه مدیریت دولتی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم
3 دکتری مدیریت دولتی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم
4 دانش آموخته سطح چهار حوزه علمیه قم، مرکز تخصصی مدیریت اسالمی، قم
چکیده
از قرن بیست و یکم به بعد با تحول در نظریه‌های مدیریت و سازمان، فضایی برای رشد دیدگاه‌های فرامادی در سازمان‌ها پدید آمد و رویکرد معنویت سازمانی، کارکنان را به سمت جستجوی دغدغه‌های متعالی نظیر زندگی هدفمند سرشار از حساس رضایت، رشد شخصی، احساس تعلق، و ارزش‌های اخلاقی سوق داد. قرآن کریم به عنوان یکی از منابع اصیل اسلامی، به دلیل شناختی جامع از ابعاد و نیازهای انسان، به بهترین شکل می‌تواند در شناسایی و تحلیل سطوح مختلف این رویکرد جدید یاری‌رسان باشد. هدف از پژوهش حاضر شناسایی و تبیین سطوح معنویت سازمانی از منظر قرآن کریم است. روش پژوهش، تحلیلی-اسنادی و روش گردآوری داده‌ها، کتابخانه‌ای و فیش‌برداری از منابع علمی و پایگاه‌های داده و بررسی عمیق آیات قرآن کریم بود. یافته‌ها نشان داد قرآن کریم سه سطح برای معنویت سازمانی در نظر گرفته است: فردی، گروهی و سازمانی. معنویت سازمانی در سطح فردی، با ایمان به خدا و اعمال عبادی صالح مانند نماز و روزه ارتباط مستقیم دارد که به رشد شخصی و در نهایت بهبود رفتارهای حرفه‌ای و اخلاقی کارکنان کمک می‌کند. در سطح گروهی، مفاهیم قرآنی بر همبستگی و همکاری میان کارکنان تأکید دارند که باعث ایجاد حس مسئولیت‌پذیری مشترک و کاهش تعارضات می‌شود. در سطح سازمانی می‌توان به همسویی ارزش‌های فردی و سازمانی و التزام به ارزش‌هایی نظیر عدالت، احسان و تعهد اشاره کرد.
کلیدواژه‌ها

1.     قرآن کریم.
2.     امیری، یوسف، لطیفی، میثم، اسلامبولچی، علیرضا، و علی اصغری، ارم (1400)، «ارائه الگوی تعالی معنویت سازمانی با تأکید بر آموزه­های اسلامی در سازمان بیمه سلامت ایران»، نشریه علمی مدیریت اسلامی، سال29، ش۲، ص181-206.
3.     ایراندوست، محمدحسین، (1397)، «چیستی معنویت و سیر معناپذیری آن در غرب»، دو فصلنامه فلسفه دین، سال پانزدهم، ش 2.
4.     براتی، عباسعلی، (1387)، دین زدایی به نام معنویت، مجله تخصصی کلام اسلامی، سال 17، مسلسل68.
5.     حسینی، سید حسن؛ مقدم، طیبه؛ رستگار، علی، (1382)، «دانش­نامه دین، رشن، روح القدس، شورای دوم واتیکان، معنویت»، مجله هفت آسمان، ش20، ص215-218.
6.     حیدری،  ناهید؛ فقیهی پور، جواد و گلپرور، جعفر حامد، (1399)، مدیریت معنویت سازمانی، تهران: نشر دارالفنون.
7.     خادمی مقدم، عبدالله، (1396)، طراحی مدل معنویت در سازمان با تاکید بر آموزه­های اسلامی، پایان نامه دکتری مدیریت دولتی، پردیس فارابی دانشگاه تهران.
8.     خانباشی، محمد حسین و ابطحی، سید حسین، (1388)، «تحلیلی پیرامون نقش معنویت گرایی در مدیریت دولتی»، فصلنامه مدیریت در دانشگاه اسلامی، زمستان، سال سیزدهم، ش 4، ص 139-156.
9.     دعائی، حبیب الله، (1381)، «همسویی ارزش­های فردی و سازمانی (نگرش تحقیقی)»، نشریه مدرس علوم انسانی، دوره6، ش۱، پیاپی24، ص55-68.
10.            رستگار، عباسعلی و نوبری، علیرضا، (1394)، «مدل مفهومی معنویت قدسی مبتنی بر قرآن در سازمان»، فصلنامه علمی پزوهشی مطالعات تفسیری، سال ششم، ش 23، ص81-102.
11.            طباطبایی، سید محمدحسین، (1374)، تفسیر المیزان، ترجمه سید محمدباقر موسوی همدانی، قم: انتشارات اسلامی وابسته به جامعة مدرسین حوزه علمیه، ج ۱۲.
12.            عابدی جعفری، حسن؛ رستگار، عباسعلی، (1386)، ظهور معنویت در سازمانها، فصلنامه علوم مدیریت ایران،
13.            کاظم پوریان، سعید؛ محمدی، فاطمه و توکلی، عبدالله، (1400)، «مفهوم معنویت سازمانی در مطالعات سازمان و مدیریت و دیدگاههای پیرامون آن»، فصلنامه چشم انداز مدیریت دولتی، دوره13، ش2: ص148-162.
14.            محمدی، سلیمی، پیروزی نژاد، (1393). «معنویت سازمانی از منظر نهج البلاغه با استفاده از نظریه داده بنیاد»، دوفصلنامه علمی تخصصی اسلام و مدیریت، سال سوم، ش6: ص139-162.
15.            مرزبند، رحمت الله و زکوی، علی اصغر، (1391)، «شاخص‌های سلامت معنوی از منظر آموزه‌های وحیانی»، مجله اخلاق پزشکی، دوره6، ش20.
16.            مرزبند، رحمت الله و زکوی، علی اصغر، (1396)، بررسی مبانی و مؤلفه های سلامت معنوی با تأکید بر دیدگاه علامه طباطبایی، آیین حکمت سال نهم، ش33.
17.            مطهری، مرتضی، (1374)، مجموعه آثار شهید مطهری، تهران: نشر صدرا.
18.            مکارم شیرازی، ناصر، (1353)، تفسیر نمونه، ج 4، تهران: انتشارات دار الکتب الاسلامیه.
19.            مکارول، پام، (1395)، «ارزیابی تنوع تعریف‌ها در معنویت»، ترجمه محمدامین خوانساری، فصلنامه هفت آسمان، سال هجدهم، شماره 71: 111-130.
20.            ملکیان، مصطفی، (1385)، «سازگاری معنویت و مدرنیته»، مجله بازتاب اندیشه، ش77: ص628-635.
21.            نکویی مقدم، محمود و پیرمرادی بزنجانی، نرگس، (1386)، «تعارض سازمانی و راهبردهای مدیریت آن»، نشریه مدیریت فردا، دوره5، ش18: ص67-80.
22.            نوبری، علیرضا، (1396)، معنویت قدسی از نگاه قرآن با رویکرد تحلیل سازمانی، قم: نهاد نمایندگی مقام مظعم رهبری در دانشگاه ها، دفتر نشر معارف.
23.  Ashmos, D. P. & Duchon, D. (2000). Spritituality at Work: Definitions, Measures, assumption, and Validity Claims, Paper Presented at the Academy of Management, Toronto.
24.  Fry, L.W. (2003). “Toward a theory of spiritual leadership”, Leadership Quarterly, Vol. 24, pp. 693-727.
25.  Giacalone, R. A. and C. L. Jurkiewicz: (2003). ‘Toward a Science of Workplace Spirituality’, in R. A. Giacalone and C. L. Jurkiewicz (eds.), Handbook of Workplace Spirituality and Organizational Performance (M.E. Sharpe Publishers, Armonk, NY), pp. 3–28.
26.  Giacalone, R. A., and Jurkiewicz, C. L., (2003b). Right from wrong: The influence of spirituality on perceptions of unethical business activities. Journal of Business Ethics, 46(1), 85.
27.  Goddard N. (1995). Spirituality as integrative energy’: A philosophical analysis as requisite precursor to holistic nursing practice. Journal of Advanced Nursing, 22: 805–815.
28.  Hjelm JR. (2010). The Dimensions of Health: Conceptual Models. USA: Jones and Bartlett Publishers.
29.  Karakas, Fahri, (2010). Spirituality and Performance in Organizations: A Literature Review, Journal of Business Ethics.
30.  Kluger J. (2004). Is God in our genes? Time 2004; 25 Oct.
31.  Krishnakumar, s. &; Neck, C. P. (2002). The what, why, & how of spirituality in the work place, Journal of managerial psychology. Vol. 17, No. 3, pp: 153-164.
32.  Milliman, J., Czaplewski, A.J., Ferguson, J. (2003). Workplace spirituality and employee work attitudes: an exploratory empirical assessment. Journal of Organizational Change Management. 16(4):426-447.
33.  Mitroff I, Denton E. (1999). A spiritual audit of corporate America: a hard look at spirituality. Religion and Values in the Workplace. San Francisco. CA: Jossey-Bass
34.  O’reilly, C.A., Chatman, J., and Caldwell, D, (1991). People and organizational culture: AQ-sort approach to assessing person-organization fit, Academy of Management Journal, 34(3), 487-516.
35.  Pargament KI. (1997). The Psychology of Religion and Coping. New York: The Guilford Press.
36.  Plante TG, Sherman AC. (2001). Research on faith and health. In: Plante TG, Sherman AC (eds). Faith and Health. New York: The Guildford Press, 1–12.
37.  Poole, E. (2009). Organisational spirituality—A literature review. Journal of Business Ethics, 84(4), 577–588.
38.  Porter, Lyman W., Richard M. Steers, Richard T. Mowday and Paul V. Boulian (1974). “Organizational Commitment, Job Satisfaction, and Turnover Among Psychiatric Technicians,” Journal of Applied Psychology, 59(October), 603–609.
39.  Wagner-Marsh, Fraya and Conley, James, (1999)."The fourth wave: the spiritually-based firm", Journal of Organizational Change Management, Vol. 12 Iss 4 pp. 292 – 302.
40.  Watson J. (1989). Watson’s philosophy and theory of human caring in nursing. In: Riehl-Sisca JP (ed.). Conceptual Models for Nursing Practice, 3rd edn. Norwalk, CT, USA: Appleton & Lange, 219–236.
41.  Zaidman, N., & Goldstein-Gidoni, O. (2011). Spirituality as a discarded form of organizational wisdom: Field-based analysis. Group and Organization Management, 36(5), 630–653.