مطالعات بین رشته ای قرآن و الهیات

مطالعات بین رشته ای قرآن و الهیات

مؤلفه‌های هوش مصنوعی در آیینه آموزه‌های قرآن با رویکردی بر چالش‌ها و فرصت‌ها

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه معارف اسلامی دانشگاه شهرکرد
چکیده
در عصر حاضر پدیده هوش مصنوعی با وجود آنکه امری نوپا و جدید بوده، به تدریج در بیشتر حوزه‌های زندگی انسان‌ها وارد گردیده و طبیعتاً سبک زندگی آنها را دیر یا زود تحت تأثیر ساختاری فراوانی قرار خواهد داد. هدف پژوهش بیان ارتباط هوش مصنوعی و فرهنگ قرآنی با نگرش بر چالش‌ها و فرصت‌هایی است که در مسأله پژوهش بدان پرداخته شده است. یافته‌های این تحقیق که به روش توصیفی و تحلیلی و با رویکرد بنیادی و مراجعه به منابع و سایت‌های علمی انجام شده، بیانگر آنست که درحوزه چالش‌ها و با توجه به آموزه‌های قرآنی، مواردی چون: استعمارگری مجازی، نفوذ در فرهنگ، تضعیف اندیشه و تفکر، جایگزینی ماهواره توسط شبکه‌های اجتماعی و اینترنت، نظارت و حریم شخصی، چالش‌ در اخلاق، تضعیف مهارت در اندیشیدن و  استقلال فکری، چالش‌ انسانی، اعتیاد به فضای مجازی، قابل اشاره‌ هستند. همچنین در بخش فرصت‌ها و با تکیه بر تعالیم قرآنی اموری از جمله: افق گسترده فرصت‌ها، آموزش هدفمند، قابلیت‌ حکمرانی و تمدّن‌سازی، پشتیبانی از شناسایی و پرورش استعدادها، بایسته حکمرانی انقلابی، تحکیم فهم و پژوهش دینی، روند دانایی مبتنی بر هوش تحقیقاتی، حفاظت و انتقال ادبیات و زبان، راه حل مسائل، گسترش محتوای دیجیتال بومی، حکمرانی جهانی، تولید شبکه‌های اجتماعی مثبت و... قابل بیان‌ هستند. ضمن آنکه اموری نظیر: تعمق در مسائل کلان در این حوزه، چالش های قانونی و حکمرانی، فقه، آگاهی از خطرات همسان‌سازی فرهنگی، تسلط بر این فناوری، گسترش زبان و فرهنگ معنایی جدید، همکاری میان کشورهای اسلامی در قالب‌های مختلف، تقویت ظرفیت‌های کشورهای اسلامی در این زمینه، آشنایی سیاست‌گذاران با چالش‌ها و فرصت‌های این فناوری و.... قابل بررسی و پیشنهاد هستند. مضاف بر همه این موارد در حوزه علوم قرآنی و اسلامی، هوش مصنوعی می‌تواند به‌عنوان یک ابزار کارآمد برای تحلیل و پردازش متون دینی، بررسی تطبیقی آراء مختلف فقهی و حتی کمک به فهم بهتر مفاهیم قرآن و حدیث به‌کار گرفته شود.
کلیدواژه‌ها

1.    قرآن کریم
2.       اسلامی ندوشن، (۱۳۷۱)، محمدعلی، فرهنگ و شبه فرهنگ، تهران، یزدان، چاپ سوم.
3.       انصاریان حسین، (1383)، ترجمه قرآن (انصاریان)، قم، انتشارات اسوه، چاپ اول.
4.       انوری، حسن، (۱۳۸۲)، حسن، فرهنگ بزرگ سخن، تهران، سخن، چاپ دوم.
5.       آشوری، داریوش، (۱۳۸۱)، تعریف‌ها و مفهوم فرهنگ، تهران، آگاه، چاپ دوم.
6.       حسنی آهنگر،  محمدرضا، نقش هوش مصنوعی در پژوهش‌های علوم اسلامی و انسانی، سیزدهمین نشست از سلسله‌نشست‌های علمی علوم انسانی و اسلامی دیجیتال در مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی، B2n.ir/sh8028.
7.       دهخدا، علی‌اکبر، (۱۳۷۳)، لغتنامه دهخدا، تهران، دانشگاه تهران، چاپ اول.
8.       فاکس، ج. ریچارد، (۱۳۷۲)، آشنایی با مفاهیم فرهنگ و روابط فرهنگی، ترجمه محمدعلی شعاعی، تهران، مرکز مطالعات تحقیقات فرهنگی بین‌المللی، چاپ اول.
9.       فتوره‌چی، مهدی، ایرنا، مدیر گروه مطالعات رسانه و فرهنگ موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران در ششمین همایش سواد فضای مجازی با محوریت «فضای مجازی و فرهنگ در عصر هوش مصنوعی» که امروز دوشنبه، ۱۷ دی‌ماه ۱۴۰۳؛ https://irna.ir/xjSyqj
10.    کوئن، بروس، (۱۳۹۳)، مبانی جامعه‌شناسی، ترجمه و اقتباس غلامعباس توسلی و رضا فاضل، تهران، سمت، چاپ بیست و ششم.
11.    گولد، جولیوس، ویلیام کولب، (۱۳۸۴)، فرهنگ علوم اجتماعی، ترجمه باقر پرهام، تهران، مازیار، چاپ دوم.
12.    وحدانی، زهرا، (1397)، استعمارستیزی بر پایه آموزه های آیه شانزده سوره اسراء، یازدهمین همایش بین‌المللی پژوهش‌های قرآنی؛https://civilica.com/doc/966840.
سایتها:
1.    ستاد راهبری فناوری های هوشمند B2n.ir/mk6362
2.    چالش‌های فرهنگی و تمدنی هوش مصنوعی در گفتگو با حجت الاسلام مبینی مقدس؛ https://rasanews.ir/00390j
3.    برگرفته از سخنرانی احمد ربیعی‌زاده، مدیر اداره پردازش هوشمند مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی نور، در نشست علمی «هوش مصنوعی در علوم انسانی اسلامی؛ https://ainews.ir/?p=16271
4.    چالش‌های فرهنگی و تمدنی در عصر «هوش مصنوعی»؛ B2n.ir/rk4012
5.    تاثیر فرصتها وچالش های هوش مصنوعی برهویت اسلامی ایرانی نوجوانان و جوانان؛ B2n.ir/fb1231
6.    ویکی فقه دانشنامه حوزوی؛ http://www.wikifeqh.ir
7.        B2n.ir/mz2394
8.        Copeland, J, ed. (2004). The Essential Turing: the ideas that gave birth to the computer age Oxford, England: Clarendon Press. ISBN 0-19-825079-7.
9.        Russell , Norvig 2021,1021-1020,33-32 ,Proposal for the modern version.
10.      B2n.ir/mn9792
13.      B2n.ir/ph7302