مطالعات بین رشته ای قرآن و الهیات

مطالعات بین رشته ای قرآن و الهیات

از اسطوره دموکراسی تا واقعیت استکبار: واکاوی تمدن سلطه‌گر آمریکا در نظم هانی با تکیه بر آموزه‌های قرآنی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
کارشناس علمی، سطح۳ حوزو ی، حوزه علمیه، امام خمینی )ره (، مشهد، ایران
چکیده
این پژوهش به واکاوی مفهوم دموکراسی در نظم جهانی معاصر پرداخته و نشان می‌دهد که چگونه تمدن غرب، به‌ویژه ایالات متحده آمریکا، با بهره‌گیری از سازوکارهای بین‌المللی، مفاهیمی چون «آزادی»، «برابری» و «مردم‌سالاری» را از معنا تهی ساخته و به ابزاری در جهت تثبیت سلطه و تحمیل ارزش‌های خود بدل کرده است. در پس شعارهای زیبای دموکراتیک، الگویی پنهان از پدرسالاری بین‌المللی نهفته است که تصمیم‌گیری‌های اساسی را در انحصار قدرت‌های بزرگ قرار می‌دهد؛ نمونه‌ای از آن را می‌توان در جلوگیری آمریکا از تمدید مسئولیت پطرس غالی در دبیرکلی سازمان ملل یافت. این مقاله با تکیه بر آموزه‌های قرآنی، به‌ویژه آیات مربوط به استکبار، تحمیل سلطه، فریب نخبگان و مقابله با استضعاف، چهره واقعی تمدن سلطه‌گر آمریکا را آشکار می‌سازد. قرآن کریم، استکبار را خصلتی شیطانی و عامل اصلی ظلم به مستضعفان معرفی کرده است: ﴿فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِیسَ أَبَى وَاسْتَکْبَرَ وَکَانَ مِنَ الْکَافِرِینَ (بقره/۳۴) و در جای دیگر می‌فرماید: ﴿إِنَّ الَّذِینَ یَسْتَکْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِی سَیَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ دَاخِرِینَ (غافر/ ۶۰). این پژوهش بر اساس تحلیل متون دینی، شواهد تاریخی و داده‌های بین‌المللی، به ضرورت بازتعریف مفاهیم مردم‌سالاری، بازیابی استقلال فکری جوامع اسلامی و مقابله با سلطه‌ فرهنگی و اقتصادی تمدن غرب تأکید دارد. مقاله در نهایت بر پایه تعالیم قرآنی، الگویی بدیل از مردم‌سالاری اصیل اسلامی را پیشنهاد می‌دهد که در برابر نظام سلطه مقاومت‌پذیر است.
کلیدواژه‌ها

1.  قرآن کریم.
2.  نهج‌البلاغه، به‌کوشش شریف رضی، قم، دارالکتب الاسلامیه.
3.  خمینی، روح‌الله، (1360)، ولایت فقیه (حکومت اسلامی)، قم، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
4.  پارسا، محمد، (1389)، استکبار و مقاومت در روابط بین‌الملل، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
5.  رحیمی‌پور، علی، (۱۳۹۵)، «استکبار جهانی در قرآن کریم»، فصلنامه علوم قرآن و حدیث، ش ۱۸، ۳۵۵۸.
6.  موسوی، علی‌اکبر، (۱۳۹۸)، «مقاومت در برابر استکبار از دیدگاه قرآن»، مجله مطالعات راهبردی جهان اسلام، ش ۲۴، ۹۱۱۰۹.
7.  کلی، جان، (۱۳۸۴)، امپراتوری آمریکا، تاریخ استعمار نو، ترجمه احمد تدین، تهران، نشر کیهان.
8.  غالی، پطروس، (۱۳۷۸)، روابط آمریکا و سازمان ملل، ترجمه محمد حسینی، تهران، انتشارات امیرکبیر.
9.  سعید، ادوارد، (۱۳۷۹)، شرق‌شناسی، ترجمه عبدالرحیم گواهی، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
10.   کاظمی، عباس، (۱۳۹۷)، «جهانی‌سازی و مقاومت فرهنگی؛ نقد نظریه برخورد تمدن‌ها»، پژوهشنامه علوم سیاسی، سال دهم، ش ۳، ۴۵۶۴.
11.   موسسه بین‌المللی مطالعات استراتژیک لندن، (۱۳۷۷)، گزارش سالانه سیاست‌های جهانی، ترجمه محمدرضا قربانی، تهران، مرکز تحقیقات راهبردی.
12.   بانک جهانی، (۱۳۷۵)، گزارش تأثیر سیگار بر اقتصاد جهانی، ترجمه محمد باقری، تهران، مؤسسه انتشاراتی توسعه.
13.   واشنگتن پست، (۱۳۷۵)، «آوای مرگ دکترین تجارت آزاد»، ترجمه سید محمود موسوی، چاپ‌شده در ویژه‌نامه اقتصاد بین‌الملل.
14.   نیوزویک، (۱۳۷۷)، «استراتژی مهار و آلوده‌سازی فرهنگی غرب»، ترجمه علی رضایی، منتشر شده در پژوهش‌های راهبردی فرهنگ، ش ۴، ۷۹۹۶.
15.  Chomsky, Noam. (2003). Hegemony or Survival: America’s Quest for Global Dominance. New York: Metropolitan Books.
16.  Fanon, Frantz. (1961). The Wretched of the Earth. New York: Grove Press.
17.  Fukuyama, Francis. (1992). The End of History and the Last Man. New York: Free Press.
18.  Huntington, Samuel P. (1996). The Clash of Civilizations and the Remaking of World Order. New York: Simon & Schuster.
19.  Kelley, John. (2004). Empire by Invitation: American Expansion and the European Order. Boston: Harvard University Press.
20.  Said, Edward W. (1978). Orientalism. New York: Pantheon Books.