مطالعات بین رشته ای قرآن و الهیات

مطالعات بین رشته ای قرآن و الهیات

بررسی وجوه تفسیری آیه‌ی «فَلْیَنظُرِ الْإنسانُ إِلى طَعامِه» با تکیه بر نظریات علامه طباطبایی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه فقه و حقوق، دانشگاه حضرت معصومه)س(، ایران.
2 طلبه سطح ۳ حوزه علمیه معصومیه ، دانشجوی ارشد ادیان و عرفان، دانشگاه شهرکرد، ایران.
چکیده
آیه‌ی «فَلْیَنظُرِ الْإنسانُ إِلى طَعامِه» (عبس / ۲۴) یکی از آیات قرآن کریم است که دعوت به تفکر و تأمل در نظام آفرینش و نعمت‌های الهی می‌کند. این پژوهش با هدف بررسی وجوه تفسیری این آیه با تکیه بر نظریات علامه طباطبایی در تفسیر المیزان، به تحلیل ابعاد مادی، معنوی، فلسفی و عرفانی آن می‌پردازد. شیوه‌ی تحقیق در این مطالعه، تحلیل محتوای کیفی است که بر اساس بررسی عمیق و دقیق دیدگاه‌های علامه طباطبایی در تفسیر المیزان انجام شده است.
یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که علامه طباطبایی طعام را نمادی از نظام علت و معلولی در هستی می‌داند و آن را مقدمه‌ای برای درک نعمت‌های معنوی و کمال روحی می‌شمارد. همچنین، این آیه دعوتی به تأمل در زنجیره‌ی آفرینش و مسئولیت انسان در قبال نعمت‌های الهی است. از منظر عرفانی و فلسفی، طعام نمادی از تغذیه‌ی معنوی روح و تفکر در فلسفه‌ی وجود و هدف آفرینش است. نتایج تحقیق حاکی از آن است که علامه طباطبایی با رویکردی عمیق و چندبعدی، آیه‌ی «فَلْیَنظُرِ الْإنسانُ إِلى طَعامِه» را به منبعی غنی برای درک پیام قرآن کریم تبدیل کرده است. این پژوهش نه تنها به درک عمیق‌تر از این آیه کمک می‌کند، بلکه می‌تواند زمینه‌ساز مطالعات بیشتر در حوزه‌ی تفسیر قرآن و فلسفه‌ی اسلامی باشد. نوآوری این پژوهش در تحلیل جامع و چندبعدی آیه‌ی مذکور با تکیه بر نظریات علامه طباطبایی است که پیش از این به طور تخصصی مورد بررسی قرار نگرفته بود. این مطالعه نه تنها به درک عمیق‌تر از پیام قرآن کریم کمک می‌کند، بلکه می‌تواند زمینه‌ساز تحقیقات بیشتر در حوزه‌ی تفسیر قرآن و فلسفه‌ی اسلامی باشد.
کلیدواژه‌ها

1.  قرآن کریم
2.  ابن کثیر، اسماعیل ابن عمر، (۱۳۸۰)، تفسیر القرآن العظیم، انتشارات دارالکتب العلمیه.
3.  حسینی، سید مرتضی، (۱۳۹۸)، عرفان و فلسفه در تفسیر قرآن، انتشارات بوستان کتاب.
4.  راغب اصفهانی، حسین بن محمد، (1390)، مفردات فی غریب القرآن، حسین خداپرست(مترجم)، نشر نوید اسلام.
5.  زرقی، م، (۱۳۸۹)، روش‌های تفسیر قرآن، انتشارات دانشگاه تهران.
6.  سهروردی، شهاب الدین یحیی، (۱۳۹۰)، حکمت اشراق، انتشارات هرمس.
7.  طباطبایی، محمد حسین، (۱۳۹۴)، المیزان فی تفسیر القرآن، دفتر انتشارات اسلامی.
8.  طبری، محمد بن جریر، (۱۳۷۵)، جامع البیان فی تفسیر القرآن، انتشارات دارالمعرفة.
9.  طبرسی، فضل بن حسن، (1386)، مجمع البیان، کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.
10.   طریحی، فخرالدین، (1302)، مجمع البحرین، کارخانه مشهدی محمد تقی.
11.   فخر رازی، محمد، (۱۳۷۸)، مفاتیح الغیب، انتشارات دار احیاء التراث العربی.
12.   قشیری، ابوالقاسم عبدالکریم، (۱۳۸۸)، رساله‌ی قشریه، انتشارات علمی و فرهنگی.
13.   موسوی، محمد، (۱۳۹۵)، روش‌شناسی تفسیر المیزان، انتشارات پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
14.   موسوی، محمد، (۱۳۹۹)، تفسیر فلسفی قرآن، رویکردی نوین، انتشارات پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
15.   نوری طبرسی، میرزا حسین، (1319)، مستدرک الوسائل، موسسه آل البیت، تهران.