مطالعات بین رشته ای قرآن و الهیات

مطالعات بین رشته ای قرآن و الهیات

بازخوانی داستان حضرت موسی و خضر در قرآن در چارچوب یادگیری مبتنی بر تربه کولب و ارائه الگوی کاربردی برای روش‌های نوین تدریس

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار، گروه معارف اسالمی ، دانشگاه کردستان، ایران.
چکیده
یادگیری مبتنی بر تجربه، به‌ویژه در قالب چرخه نظریه دیوید کولب، یکی از رهیافت‌های کلیدی در آموزش نوین به‌شمار می‌رود که تأکید آن بر تعامل فعال یادگیرنده با تجربه، بازتاب، مفهوم‌سازی انتزاعی و آزمون‌گری است. این پژوهش با هدف بازخوانی داستان حضرت موسی(ع) و خضر(ع) در سوره کهف، در چارچوب نظریه کولب و استخراج مؤلفه‌های تربیتی نهفته در آن، انجام شده است. روش تحقیق، توصیفیتحلیلی با رویکرد تطبیقی است و بر پایه تحلیل محتوای تفسیری (با بهره‌گیری از منابعی چون المیزان، تسنیم، و آشنایی با قرآن) و اسناد نظری آموزش تجربی تدوین شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که سفر معرفتی حضرت موسی نزد خضر، به‌خوبی چهار مرحله چرخه کولب را به صورت تجربه عینی (همراهی در عمل)، تأمل و بازنگری (پرسش‌گری موسوی)، مفهوم‌سازی (آگاهی از منطق اقدامات خضر) و آزمون‌گری فعال (درخواست ادامه همراهی با هدف فهم عمیق‌تر) بازنمایی میکند. همچنین الگوی استخراج‌شده از این داستان، ظرفیت به‌کارگیری در طراحی روش‌های تدریس فعال و معناگرا را، به‌ویژه در بسترهایی چون آموزش علوم انسانی، تربیت دینی و رشد مهارت‌های تفکر انتقادی، دارد. این بازخوانی نشان می‌دهد که متون دینی نه‌تنها واجد غنای معنایی، بلکه برخوردار از قابلیت نظری در عرصه طراحی آموزشی نیز هستند.
کلیدواژه‌ها

1.  قرآن کریم، ترجمه فولادوند.
2.  جوادی آملی، عبد الله، (2006)، تفسیر تسنیم، بی جا، مرکز نشر اسراء.
3.  حسینی، ع.، (2015)، «مطالعه تطبیقی آموزه‌های تربیتی قرآن و روش‌های تدریس فعال»، پژوهش‌های آموزشی اسلامی، ۴(۱)، ۲۳-۴۵.
4.  رجبی، م.، (2017)، نظریه‌های یادگیری و تربیت اسلامی، مبانی و کاربردها، بی جا، انتشارات دانشگاهی.
5.  طباطبایی، م.، (1992)، المیزان فی تفسیر القرآن، بی جا، انتشارات اسلامی.
6.  عبداللهی، س.، (2018)، «یادگیری غیررسمی و نقش مربی خاموش در داستان‌های قرآنی، مجله تربیت دینی»، ۳(۲)، ۱۰۵-۱۲۰.
7.  مطهری، م.، (1997)، آشنایی با قرآن، بی جا، انتشارات صدرا.
8.  موسوی، ر. و شریفی، م، (2020)، «یادگیری در قرآن: تطبیق مفاهیم یادگیری و آموزه‌های قرآنی در توسعه تفکر انتقادی»، فصلنامه تعلیم و تربیت، ۱۵ (۳)، ۸۰-۹۸.
9.     Beane, J. A. (1997). Curriculum Integration: Designing the Core of Democratic Education. Teachers College Press.
10.  Davis, B., & Sumara, D. (2006). Complexity and Education: Inquiries into Learning, Teaching, and Research. Lawrence Erlbaum Associates.
11.  Griffin, G. A., & Holmes, B. J. (2007). Learning in the Age of Complexity: New Insights for Teaching and Learning. American Educational Research Journal, 44(3), 505-535.
12.  Help Students Question Their Assumptions. Jossey-Bass.
13.  Hmelo-Silver, C. E. (2004). Problem-Based Learning: An Instructional Model and Its Constructivist Framework. *In: D. H. Jonassen (Ed.), Handbook of Research for Educational Communications and Technology (pp. 453-478). Lawrence Erlbaum.
14.  Kolb, A. Y., & Kolb, D. A. (2017). *The experiential educator: Principles and practices of experiential learning*. EBLS Press. 
15.  Kolb, D. A. (1984). Experiential Learning: Experience as the Source of Learning and Development. Prentice Hall.
16.  Roberts, J., & Henry, S. (2011). Mentoring as a Tool for Nonformal Learning: A Study of Mentorship in Practice. Journal of Lifelong Learning, 22(2), 155-167.
17.  Rogers, C. R. (1969). Freedom to Learn. Merrill.