مطالعات بین رشته ای قرآن و الهیات

مطالعات بین رشته ای قرآن و الهیات

اخلاق اجتماعی احترام به دیگران و کرامت انسانی در منابع قرآنی و سیره رضوی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه معارف، واحد کرمانشاه، دانشگاه آزاد اسلامی، کرمانشاه، ایران.
چکیده
احترام به معنای ارزش‌گذاری برای شخصیت، حقوق و محترم شمردن ارزش‌ها و عقاید دیگران از امور مهم برای داشتن روابط سالم بین فردی و رشد شخصی است که امروزه با گسترش ارتباطات انسانی در جنبه‌های مختلف ضرورت توجه به آن به عنوان یک اخلاق اجتماعی و حفظ کرامت انسانی بیش از گذشته لازم است. قرآن کریم انسان را آفریده‌ای با احترام و کرامت می‌داند که در رفتار و برخود با دیگران باید احترام و کرامت آنان را حفظ گرداند. آنچه در حفظ و رعایت احترام و کرامت انسانی مهم است توجه به منابع وحیانی یعنی آیات قرآن و سیره معصومین از جمله امام رضا (ع) به عنوان منابع ارزشمند و کاربردی در این زمینه است. این پژوهش با روش کتابخانه‌ای و با رویکرد توصیفی- تحلیلی با استناد به منابع قرآنی و روایی و یافته‌های پژوهش‌های مرتبط به بررسی ضرورت اخلاق اجتماعی احترام به دیگران و حفظ کرامت انسانی از دیدگاه قرآن و سیره رضوی پرداخته است. پس از بررسی موضوع یافته‌ها و نتایج نشان داد براساس آیات قرآن و سیره وحیانی امام رضا (ع) اموری چون «رفتار مناسب با کوچکترها و اطفال، سلام و مصافحه با دیگران، احترام به غلامان و زیردستان، قرار گرفتن با خادمان و عموم بر سر یک سفره، پرهیز از زخم زبان و رنجاندن دیگران، احترام به پدر و مادر، همسر و فرزندان، احترام همسایگان و تکریم و نکوداشت سالمندان» از جمله مهمترین عوامل اخلاق اجتماعی احترام و کرامت انسانی هستند.
کلیدواژه‌ها

1.   قرآن کریم
2.   ابراهیمی، ابراهیم؛ طبیبی، علیرضا؛ حسن بگی، علی و طهماسبی بلداجی، اصغر، (1396)، «بررسی جامعیت اسلام در ترسیم مبانی و ویژگی‌های اخلاق اسلامی با تکیه بر سیره رضوی»،  فرهنگ رضوی، 5(17). 37-7. https://sid.ir/paper/253793/fa
3.   ابن بابویه، محمد بن علی، (1378)، عیون اخبار الرضا (ع). تهران، جهان.
4.   ابن شهر آشوب مازندرانی، محمد بن علی، (1379ق)، مناقب آل ابی طالب (لأبن شهر اشوب)، چاپ اول، قم، علامه.
5.   احمدی، حبیب الله، (1388)، امام رضا (ع)؛ الگوی زندگی، چاپ اول، قم، فاطمیا.
6.   احمدی، حسن؛ بیگ زاده، شهرام و شهامت، مهناز، (1399)، «شناسایی و تحلیل عوامل مؤثر بر تحمل و احترام به افکار دیگران و اخلاق و ادب در محیط مدرسه مطالعه موردی». مطالعات روانشناسی تربیتی، 17(38). 125-152.Doi: 10.22111/jeps.2020.5594
7.   اربلی، علی ابن عیسی، (1381ق)، کشف الغمه؛ در 2جلد ، تبریز، چاپ مکتبه بنی هاشمی.
8.   امام رضا، علی بن موسی، (1406ق)، فقه منصوب الی امام الرضا (ع)، چاپ اول، مشهد، موسسه آل البیت.
9.   امینی، ابراهیم، (1384)، اسلام و تعلیم و تربیت، چاپ اول، قم، بوستان کتاب.
10.     آرین پور مهلا، محرابی ناهید، (1395)، «الزامات و راهبردهای اخلاق حرفه‌ای در نظام آموزش عالی . اخلاق در علوم و فناوری، 11(4): 23-17. Doi: 20.1001.1.22517634.1395.11.4.3.7
11.     آشتیانی، محسن و فائضی، علی، (1375)، مبانی تربیت و اخلاق اسلامی، چاپ اول، قم، روحانی.
12.     برشادی‌پور، مرضیه، (1394)، «شاخص‌ها و ویژگی‌های پروزش فرزندان در سبک زندگی اسلامی با تأکید بر سیره امام رضا علیه السلام»، سیزدهمین جشنواره بین المللی امام رضا (علیه السلام). مشهد، کمیته امداد امام خمینی (ره). https://civilica.com/doc/497659
13.      
14.     پاینده، ابوالقاسم، (1382)، نهج الفصاحه، تهران، دنیای دانش.
15.     جوادی آملی، عبدالله، (1372)، کرامت انسان در قرآن، چاپ سوم، قم، فرهنگی رجا.
16.     جوادی آملی، عبدالله، (1397)، تفسیر تسنیم جلد 4، چاپ نهم، قم، اسراء.
17.     چنارانی، محمدعلی، (1383)، رفتارهای اخلاقی و اجتماعی امام رضا (ع)، تهران، عروج.
18.     حر عاملی، محمدبن حسن، (1409ق)، وسائل الشیعه، قم، موسسه آل البیت.
19.     حرانی، ابن شعبه، (1383)، تحف العقول، ترجمه صادق حسن زاده، چاپ سوم، قم، آل علی.
20.     حکیمی، امیر مهدی، (1384)، سیره امام رضا علیه السلام، چاپ هفتم، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
21.     حکیمی، امیرمهدی، (1390)، با تو عهد می بندم، مشهد، آستان قدس رضوی.
22.     حمیری، عبدالله ابن جعفر، (1413ق)، قرب الاسناد. قم، مؤسسه آل البیت.
23.     دهخدا، علی اکبر، (1373)، لغت نامه، تهران، دانشگاه تهران.
24.     رحمانی زروندی، محمد، (1389)، «کرامت انسان در قرآن و روایات»، کوثر معارف، 6(13). 52-35. http://noo.rs/wKZzM
25.     زارعی، طیبه، (1403)، «جایگاه مهمان و تکریم او مبتنی بر آموزه‌های وحیانی و سیره رضوی با توجه به محدودیت‌های زیستی جهان معاصر»، اخلاق وحیانی، 14(2). 125-148. https://doi.org/10.22034/ethics.2024.435870.1947
26.     صالحی ساداتی، سید علی و جوادی، محسن، (1397)، «فلسفه اخلاق استاد جوادی آملی». اخلاق وحیانی، 8(1). 47-68. sid.ir/paper/359876/fa
27.     طبرسى، حسن بن فضل، (1365)، مکارم الاخلاق. میرباقرى. تهران، الشریف الرضی.
28.     طوسى، محمد بن الحسن، (1414ق)، الامالی شیخ طوسی، قم، دارالثقافه.
29.     عطاردی، عزیزالله، (1406ق)، مسندالامام رضا (ع)، چاپ اول، مشهد، آستان قدس رضوی.
30.     عطایی، فاطمه؛ منصوری، نجیمه، (1394)، «شاخص‌ها و ویژگی‌های تربیت دینی با تأکید بر سیره رضوی»، سیزدهمین جشنواره بین المللی امام رضا (علیه السلام) مشهد: کمیته امداد امام خمینی (ره).
31.     فائضی، علی، (1375)، جایگاه روش تنبیه در تعلیم و تربیت، تهران، فیض کاشانی.
32.     قرشى، سید على اکبر، (1371)،  قاموس قرآن‌، چاپ ششم، تهران‌، دار الکتب‌الإسلامیه.
33.     قیومی، جواد، (1373)، صحیفه الرضا (ع)، قم، دفتر انتشارات اسلامی.
34.     کاوندی، زینب؛ صفورایی، محمد مهدی، (1391)، «عزت نفس، احترامی به ملکوت خویشتن با نگاهی از دریچه روانشناسی و دین»، فصلنامه طهورا. 4(12). 165 تا 190. SID. https://sid. ir/paper/492802/fa
35.     کریمی نیا، محمد مهدی، شمس، زهرا و انصاری مقدم، مجتبی، (1399)، «ویژگی‌های جامعه اخلاقی ایده آل از منظرآیت الله جوادی آملی». مطالعات تفسیر تطبیقی، 5(1). 43-63. http://noo.rs/duadS
36.     مجلسی، محمد باقر، (1403ق)، بحار الانوار، بیروت، موسسه الوفا.
37.     محمدی ری شهری، محمد، (1391)، میزان الحکمه. قم، دارالحدیث.
38.     نجفی، حسن؛ فقیهی، علی نقی؛ رهنما، اکبر، (1394)، «راهکارهای ارتقای سلامت روانی فرزندان؛ برگرفته از سبک زندگی اهل البیت»، مطالعات اسلام و روانشناسی، 9(16). 104-79.
39.     نجفی، محمد؛ متقی، زهره، (1389)، «تربیت کریمانه در انسان‌شناسی اسلامی»، مطالعات اسلامی در علوم رفتاری، 1(2). 71- 98 .
40.     نصیرزاده، قاسم، (1383)، سیری در رساله حقوق امام سجاد (ع) ،ج2 ، قم، فرهنگ آفتاب.
41.     نوری، حسین، (1407ق)، مستدرک الوسایل، چاپ اول، قم، موسسه آل البیت.