مطالعات بین رشته ای قرآن و الهیات

مطالعات بین رشته ای قرآن و الهیات

نقد و بررسی مراحل رشد کودک در نظریه رشد روانی اجتماعی اریکسون از منظر آموزه‌های قرآنی و روایی؛ پژوهشی میان رشته‌‌ای

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکترای دانشگاه ایلام
2 استادیار دانشگاه ایلام
3 استاد دانشگاه ایلام
10.22034/isqt.2026.14814.1001
چکیده
نظریه رشد روانی-اجتماعی اریکسون تحول شخصیت انسان را در هشت مرحله توصیف می‌کند. این پژوهش در یک مطالعه‌ی میان رشته‌ای مربوط به منابع روانشناسی و آموزه‌های اسلامی، چهار مرحله‌ی نخست (تولد تا ۱۱ سالگی) از مراحل رشد کودک در نظریه روانی -اجتماعی اریکسون را با آموزه‌های قرآنی و روایی مقایسه می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهند که هرچند در سطح کاربردی شباهت‌هایی بین این دو وجود دارد (مانند اهمیت اعتمادسازی، استقلال تدریجی و نقش محیط)، اما در مبانی انسان‌شناختی تفاوت‌های اساسی دیده می‌شود. از منظر اسلامی، مراحل رشد اریکسون در مواردی مانند نقش مادر در شیردهی، آموزش توالت و اهمیت بازی مورد تأیید است. اما مفاهیمی مانند عقده ادیپ/الکترا یا ذاتی دانستن حسادت جنسیتی با فطرت پاک در اسلام ناسازگارند. همچنین، اسلام با راهکارهایی مانند آداب شیردهی، تکریم کودکان و آموزش تدریجی عبادات، چارچوبی جامع‌تر ارائه می‌دهد. اریکسون رشد را خطی و جهان‌شمول می‌داند، در حالی که آموزه‌های اسلامی با درنظرگرفتن تفاوت‌های فردی و فرهنگی-دینی انعطاف بیشتری نشان می‌دهند. مثلاً در اسلام تشویق به کارایی بدون القای حقارت، یا پذیرش کنجکاوی کودک بدون تحریک جنسی زودرس توصیه می‌شود. این پژوهش نشان می‌دهد که ادغام یافته‌های روان‌شناسی رشد با مبانی اسلامی می‌تواند به الگوی بومیِ جامع‌تری برای تربیت کودکان بینجامد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات



مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 07 اردیبهشت 1405