مطالعات بین رشته ای قرآن و الهیات

مطالعات بین رشته ای قرآن و الهیات

تحلیل ساختارشناختی کلام اثرگذار در تعاملات اجتماعی و آسیب‌های فرارو از منظر وحی و سیره معصومین(ع)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه قرآن و حدیث دانشکده علوم انسانی دانشگاه تربیت مدرس
چکیده
مواجهه تمدن‌های بشری در عصر حاضر با بحران معنا و تشتت در الگوهای ارتباطی، بازگشت به ریشه‌های اصیل ارتباط کلامی را انکارناپذیر داشته است. چرا که در ارتباط، کلام تنها ابزار انتقال داده‌های خام نیست، بلکه سازه‌ای پیچیده است که مستقیماً بر ساختارشناختی و نظام ادراکی مخاطب اثر می‌گذارد. پژوهش حاضر درصدد پاسخگویی به این سوال است که وحی الهی و سیره معصومین (ع) بهره‌گیری از الگوهای کلامی خاص در فرآیند اثرگذاری بر ذهن و قلب انسان‌ها را برای هدایت و ارتقای تعاملات اجتماعی چگونه مهندسی کرده‌اند. بررسی توصیفی تحلیلی هندسه زبانی در قرآن و سیره اهل بیت(ع) گویای آن است که کلام نه تنها پیام، بلکه روش اندیشیدن، بصیرت‌افزایی، پیام‌شناسی هوشمند را به گونه‌ای به مخاطب منتقل می‌کند که سخنش متناسب با ظرفیت شناختی افراد تنظیم گشته، بیشترین اثرگذاری میدانی را دارا شود. الگوی ارتباطی مطلوب از منظر وحی، یک نظام فرآیندمدار است که هدف آن صیانت از آگاهی جمعی و ارتقای زیست اجتماعی است. کلام اثرگذار در این پارادایم، کلامی است که بتواند میان عقلانیت و عاطفه توازن برقرار کرده، با اصلاح فرآیندهای شناختی، زمینه‌ساز حیات طیبه و تمدنی نوین بر پایه پیوندهای وثیق انسانی گردد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

1.    قرآن کریم، ترجمه: ناصر مکارم‌شیرازی، قم.
2.    نهج البلاغه، ترجمه: محمد دشتی، قم.
3.    ابن‌ابی‌الحدید، عزالدین، (1374)، شرح نهج البلاغه، تهران، نشر نی.
4.    ابن‌بابویه، محمدبن علی، (1361)، الخصال، قم، جامعه مدرسین.
5.    ابن‌بابویه، محمدبن علی،(1362)، الأمالی، قم، کتابخانه اسلامیه.
6.    انصاریان، حسین، (1371)، عرفان اسلامی، اصفهان، نشر حجت.
7.    بولتون، رابرت، (1381)، روانشناسی روابط انسانی، ترجمه‌ی سرابی حمیدرضا، تهران، رشد.
8.    بی‌آزار شیرازی، عبدالکریم، (1355)، قرآن و تبلیغ، قم، دارالتبلیغ اسلامی.
9.    تیمی‌آمدی، عبدالواحد، (1366)، غرر الحکم و درر الکلم، تهران، سمت.
10. راغب‌اصفهانی، حسین‌بن‌محمد، (1343)، مفردات الفاظ قرآن کریم، قم، ذوالقربی.
11. ریکارد، رابرت، (1388)، چگونه دیگران را متقاعد کنیم؟ با گفتن و نوشتن، ترجمه مژگان قشقایی‌پور، تهران، امید فرزانگان.
12. زمخشری، محمودبن‌عمر، (1407ق)، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، بیروت، دارالکتاب العربی.
13. سروش، عبدالکریم، (1384)، اوصاف پارسایان، تهران، موسسه فرهنگی صراط.
14. شجاعی، محمد، (1364)، مجموعه مقالات، تهران، سروش.
15. شریعتمداری، جعفر، (1372)، شرح و تفسیر لغات قرآن براساس تفسیر نمونه، مشهد: آستان قدس رضوی.
16. شکربیگی، نرگس، (1390)، بررسی شیوه‌های گفتار مطلوب در قرآن و حدیث، دانشگاه ایلام.
17. طالقانی، محمود، (1343)، تفسیر پرتوی از قرآن، تهران، شرکت سهامی.
18. طباطبایی، سیدمحمدحسین، (1374)، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم
19. طبرسی، فضل‌بن‌حسن، (1379)، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت:،داراحیاء التراث العربی.
20. طیب، سیدعبدالحسین، (1378)، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، تهران، اسلام.
21. عروسی‌حویزی، عبد علی‌ بن‌ جمعه، (415ق)، تفسیر نورالثقلین، قم، اسماعیلیان.
22. کلینی، محمدبن‌یعقوب، (1408ق)، الکافی، تهران، انتشارات دارالکتب الاسلامیه.
23. گابور، دون، (1382)، مهارتهای گفتگو، ترجمه مهدی قراچه داغی، تهران، پیک بهار.
24. مجلسی، محمدباقر، (1361)، بحارالانوار، بیروت، دار الإحیاء التراث العربی.
25. مصباح یزدی، محمدتقی، (1388)، انسان‌سازی در قرآن، قم، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
26. مغنیه، محمدجواد، (1424ق)، تفسیر الکاشف، تهران، دارالکتب الاسلامیه.
27. مکارم‌شیرازی، ناصر، (1374)، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الإسلامیه.
28. نظری منفرد، علی، (1383)، فن خطابه، قم، نشر هاجر.
29. صانعی، سیدمهدی، (1382)، بهداشت روان در اسلام، قم، بوستان کتاب.
30. بابازاده، علی‌اکبر، (1382)، شیوه‌های تعلیم و تبلیغ، قم، دانش و ادب.
31. حسینیان، سیمین، (1385)، اخلاق در مشاوره و روانشناسی، تهران، نشر کمال و تربیت.
32.  حکیم‌آرا، محمدعلی، (1384)، ارتباطات متقاعدگرانه و تبلیغ، تهران، سمت.