مطالعات بین رشته ای قرآن و الهیات

مطالعات بین رشته ای قرآن و الهیات

جستاری پیرامون تحلیل محتوایی آیه ولایت از دیدگاه احمد رضا خان بریلوی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
سنندج میدان فیض آباد دانشگاه فرهنگیان
10.22034/isqt.2026.15020.1031
چکیده
آیه 55 سوره مائده از برجسته‌ترین آیات قرآن کریم در تبیین مفهوم «ولایت» است که همواره در کانون مباحث تفسیری، کلامی و عرفانی میان مسلمانان قرار داشته است. در مکتب بَریلویه ـ که شاخه‌ای از اهل‌سنّت با گرایش‌های صوفیانه و محبت ویژه به اهل‌بیت(ع) به شمار می‌رود ـ این آیه نقشی بنیادین در تبیین پیوند میان ولایت الهی، نبوی و اولیای الهی ایفا می‌کند. این پژوهش با رویکردی توصیفی ـ تحلیلی و با تکیه بر آثار احمد رضا خان بَریلوی و شارحان و مفسّران پس از او، به واکاوی مبانی و مستندات تفسیری این مکتب درباره آیه ولایت می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که در نگاه عارفانه بَریلویه، آیه مورد نظر صرفاً بیانگر دوستی و یاری مؤمنان نیست، بلکه بر حقیقتی باطنی دلالت دارد که از آن با عنوان «ولایت کُبری» یاد می‌شود؛ ولایتی که تداوم نور محمدی(ص) را در وجود امام علی(ع) و اولیای کامل الهی بازتاب می‌دهد. بر این اساس، احمد رضا خان آیه شریفه را حلقه اتصال میان نبوت، امامت و ولایت عرفانی دانسته و آن را شاهد قرآنی بر تداوم فیض الهی در مراتب وجودی انسان‌های کامل تلقی می‌کند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

منابع
1.ابن تیمیۀ الحرانی الحنبلی الدمشقی، محمد، (۱406ق)، منهاج السنه النبویه،المحقق: محمد رشاد سالم،
الناشر: جامعۀ اإلمام محمد بن سعود اإلسالمیۀ،الطبعۀ األولى، ریاض.
2.اسلم رضا، محمد، (۱427هـ ق/2006م). حیاة االمام احمدرضا، بی جا: ادارة تحقیقات امام احمدرضا، چاپ اول.
3.الهی ظهیر، احسان (۱403ق)، البریلویه عقائد و تاریخ، اداره ترجمان السنه، الهور
4.بریلوی، احمدرضا خان (۱324ش)، خالص االعتقاد (درباره توحید و والیت)، بریلی شریف.
5.بریلوی، احمدرضا خان(۱3۱8ق)، الدولۀ المکیۀ بالمادة الغیبیۀ (درباره علم غیب پیامبر)، مطبعۀ نوریه.
6.بریلوی، احمدرضا خان(۱320ش)، کنزاالیمان فی ترجمۀ القرآن، بریلی شریف.
7.بن باز، عبدالعزیز بن عبداهلل، (2007،)
فتاوی نور علی الدرب، الرئاسه العامه للبحوث العلمیه و اإلفتاء، اداره مجله
البحوث االسالمیه، ریاض.
8.زمخشری، محمود بن عمر، (۱407ق.)
الکشاف عن حقائق التنزیل،بیروت، دارالکتاب العربی.
9.شرف قادری، محمد عبدالحکیم (2000.)
تلخیص بهار شریعت،الهور: محمد اسلم رضوی.
جستاری پیرامون تحلیل محتوایی آیه55سوره مائده از دیدگاه احمدرضاخان بریلوی ۱6
10.طبرسی،فضل بن حسن (۱4۱5ق).
مجمع الب
یانفی
تفسیر
القرآن
،بیروت،مؤسسۀ األعلمی.
11.فخررازی، محمد بن عمر، بی تا،
التفسیر الکبیر(مفاتیح الغیب)، تهران، دارالفکر.
12.قادری، جاللالدین. (2020.)
تصوف و محبت اولیاء.،الهور: دارالکتب االسالمی
13.مرادآبادی، نعیم الدین، (20۱0م).
مرأت المعارف(تحلیل حدیثی و تفسیری)، کراچی.
14.نانوتوی، محمد قاسم، (۱389ش).جهود اإلمام النانوتوی فی علم الحدیث وریادة الحرکۀ التعلیمیۀ فی الهند،محمد
شاهد، آرشد برویز، ثاقب قمر،الجامعۀ اإلسالمیۀ دارالعلوم وقف دیوبند (دانشگاه اسالمی دارالعلوم دئوبند)، چاپ
اول.
15.اعظمی، امجدعلی، (بی تا).
بهار شریعت، کراچی، مکتبه رضویه.
16.اعظمی، فضلالرحمان، (۱978)
.والیت و امامت در دیدگاه اهل
سنت صوفی.دهلی، ناشر محلی.
17.بدایونی، محمد عبدالحامد، (2008م).
عقائد اهل سنت، تحقیق: موالنا دلشاد احمد، بدایون: تاج الفحول اکیدمی.
18.بریلوی، احمدرضا خان (۱409ق)، فتاوی رضویه الکبری (مجموعه فتاوی)، مکتبۀالمدینۀ المنیرة.
19.بریلوی، احمدرضا خان(۱98۱م )، الفتاوی الرضویۀ، الهور، گردآوری شده توسط مکتب مرکزی رضوی.
20.بریلوی، احمدرضا خان(۱42۱ق). کنزاالیمان فی تفسیر القرآن. الهور، مکتبه رضویه.
21.جمعی از نویسندگان (۱398/۱969). اردو دائرة المعارف اسالمیۀ، الهور: دانشگاه پنجاب.
22.چشتی سیالوی، سید خضر حسین،۱405ق، خلفائی رسول، گجرات، مکتبه چشتیه قادریه
23.خان، محمد عارف(20۱۱)، االفکار الکالمیۀ عند البریلویۀ، قاهره: االزهر.
24.خان، محمد عارف(۱922م)، الملفوظات الرضویه، لکهنو.
25.خان، محمد عارف(۱998). حجت الحق و النور. الهور.
26.رضا خان، محمد مصطفی (۱954.)
تفسیر خازن
االیمان، دهلی.
27.قادری، عبدالحکیم شرف (2004،)
بریلویت تاریخ و عقیده، الهور: ادارة المصطفی.
28.نعیمی، عبدالحکیم، (۱952.)
شرح آیه والیت در تفکر بریلوی، کراچی، مطبعۀ عثمانی.
29.جمعی از نویسندگان، (۱394). اطلس رهبران، تهران: نشر معارف، چاپ اول.
30.خسروی، عباس، (۱398هـ. ش). اشتراکات و افتراقات اعتقادی بریلویه با شیعه، قم: آثار نفیس، چاپ اول.
31.دشتی، محمد؛ طارمی، حسن؛ دشتی، مهدی(۱388.)
دایره المعارف جهان نوین االسالمی، تهران: نشر کتاب مرجع،
نشر کنگره.
32.زنگی پوری، ا.م. (۱395.)
تحوالت فکری و اعتقادی مکتب بریلوی در شبه قاره هند،پایاننامه کارشناسی ارشد،
دانشگاه تهران.
33.قاسمی، محمد (۱400.)
تفسیر اهل سنت و آیه والیت رویکردهای کالمی و تأویل
های حدیثی، تهران: انتشارات
دانشگاه.
34. Samie aldin, M. (2017)، Apostolic Authority and Barelvi Theology ،Karachi University Journal.
35. Ghaderi, s.a. (2020), Sufism and the Barelvi Movement in South Asia, Oxford University Press
36. Sanyal, U. (2017), Devotional Islam and Politics in British India: Ahmad Riza Khan Barelwi
and His Movement, 1870-1920 .New Delhi: Oxford