مطالعات بین رشته ای قرآن و الهیات

مطالعات بین رشته ای قرآن و الهیات

تحلیل روانشناختی دعای هفتم صحیفۀ سجادیه با تکیه بر قرآن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
علوم انسانی
چکیده
با پیشرفت زندگی بشر در حوزه‌های مختلف، شاهد افزایش دشواری‌های زندگی می‌شویم. دشواری‌هایی که برخی بسیار پیچیده هستند و انسان امروزی خود را در حل آنان ناتوان می‌بیند. در چنین لحظات دشواری است که ندایی ما را به سمت خود می‌خواند و پیامی آرام­بخش را به ما گوشزد می‌کند (مَا وَدَّعَکَ رَبُّکَ، پروردگارت تو را رها نکرده) این کاملا صحیح است که خداوند و معصومین علیه‌السلام را به حال خود وانگذاشته و گنجینه‌ای سرشار از نکات مهم و طلایی به یادگار گذاشته‌اند. مهم‌ترین و کلیدی‌ترین گنجینه برای هدایت به سمت الله و رفع بلایا، قرآن و سپس ادعیه معصومین علیه‌السلام هستند. یکی از این ادعیه‌ سخنان و دعاهای امام سجاد علیه‌السلام در صحیفۀ سجادیه است. این کتاب بسیار غنی و مانند نوری در اعماق تاریکی به فریاد انسان بی‌تاب قرن حاضر می‌رسد. دعای هفتم صحیفۀ سجادیه دارای ظرفیتی فوق‌العاده در زمینۀ عوامل روان‌شناختی است. این دعا می‌تواند برای انسان‌های ناامید اکسیری شفابخش باشد. با توجه به موارد ذکر شده، پژوهش حاضر به دنبال کشف و بررسی عوامل روان‌شناختی دعای هفتم صحیفۀ سجادیه با تکیه بر قرآن است. برای هرکدام از این عوامل شاهد و مثالی از آیات قرآن ذکر می‌شود. این عوامل به چهار دسته تقسیم می‌شوند که عبارت‌اند از: ۱. عوامل شناختی: باور پناهگاه بودن خداوند، گره‌گشایی توسط خداوند، توجه به قدرت خداوند ۲. عوامل عاطفی: انس با دعا و نیایش، انس با ذکر صلوات، تاب آوری. ۳. عوامل انگیزشی ۴. عوامل رفتاری: انجام واجبات، انجام مستحبات. در این مجال با روش توصیفی- تحلیلی به این امر پرداخنه می­شود.
کلیدواژه‌ها

1.     قرآن کریم.
2.     اخلاصی، مهدی و مجدآرا، علیرضا، (1399)، «ظرفیت‌شناسی دعا در دفع بلایای طبیعی از منظر آیت‌الله جوادی آملی»، فصلنامه علمی مطالعات تطبیقی قرآن پژوهی، ش۲.
3.     اخویان، محمدعلی و کارگر، رحیم، (1397)، مهدویت و ظهور، تهران، معارف.
4.     ارشد ریاحی، علی و زارع، فاطمه، (1392)، «مساله دعا در اندیشه ابن عربی و ملاصدرا»، نشریۀ علمی پژوهشی پژوهش‌های ادب عرفانی، ش۲.
5.     اسپیلکا، برنارد و لَد، کوین، (1400)، روانشناسی دعا و نیایش، ملیحه رحیمی، سعیده فرج‌نیا، مجید اسدپور، تهران، انتشارات ارجمند.
6.     اسرار، مصطفی، (1376)، دانستنی­های صحیفۀ سجادیه، قم، محیا.
7.     امینی، امیر، (1402)، دلایل علمی و شرعی واجبات و محرمات، تهران، کلیدپژوه.
8.     برازش، علیرضا، (1393)، دعا از منظر رهبر معظم انقلاب اسلامی حضرت آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای (مدضله‌العالی)، تهران، انقلاب اسلامی.
9.     بهشتی، سید محمد، (1390)، نماز چیست؟، تهران، روزنه.
10.       حاجی محمد علی شیرازی، محمد و مددی زواره، سمیه، (1400)، فعالیت‌های انگیزشی در کودکان، تهران، آذرفر.
11.                        حسن بن فضل، طبرسی، (1387)، مکارم الاخلاق، قم، مومنین.
12.     خاکپور،حسین و حسومی، ولی‌الله و گلی، مهرناز و ایرانمنش، اسما (1392)، «کارکردهای تربیتی امید و نقش آن در سلامت روان از دیدگاه قرآن»، فصلنامه اخلاق زیستی، ش۱۰.
13.     ربیع‌زاده، اسماعیل و نوری، نجیب‌الله، (1400)، «آثار روان‌شناختی گریه در منابع اسلامی»، اسلام و پژوهش‌های روان‌شناختی، ش۱.
14.     رفیعی، غلامرضا، (1390)، «نقش دعا و نیایش بر سلامت جسمی و روانی»، مجله دانشگاه علوم‌پزشکی قم، ش۳.
15.      زیارتی، مریم سادات، (1386)، چرا دعای ما مستجاب نمی‌شود؟، قم، نورالسجاد.
16.     سلطانی، اصغر و مقدسی‌نیا، مهدی و تک‌تبار فیروزجایی، حسین، (1396)، «نقش‌های کاربردشناختی صلوات در گفتار فارسی‌زبانان ایرانی و عرب‌زبانان عراقی»، مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی، ش۲.
17.     شریفی، محمد و چلونگر، منیژه، (1402)، «تحلیل روانشناختی دعای هفتم صحیفۀ سجادیه»، اولین کنفرانس بین المللی روانشناسی، علوم اجتماعی، علوم تربیتی و فلسفه.
18.     صحیفه سجادیه،(1391)، ترجمه: موسوی گرمارودی، علی، تهران، هرمس.
19.     طباطبایی، محمدحسین، (1378)، تفسیر المیزان، جامعه مدرسین حوزۀ علمیۀ قم (دفتر انتشارات اسلامی).
20.      عبدالرحمان، طاها، (1396)، کنش دینی و نوسازی عقل، تهران، انتشارات ترجمان علوم انسانی.
21.     فاضلی، حمیدرضا و محمدعلی نژاد عمران، روح الله، (1400)، «بررسی راهکار‌های ارتقای سلامت روان با توجه به دعای هفتم صحیفۀ سجادیه»، فصلنامه علمی پژوهشی قرآن و طب، ش۱.
22.     قهرمانی، محمد، دلشاد نوقابی، علی و توکلی‌زاده، جهانشیر، (1379)، «بررسی تاثیر روزه‌داری بر وضعیت سلامت روانی»، مجله دانشکده علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی گناباد، ش۱.
23.     کلباسی، افسانه و ذهبیون، شهلا، (1398)، «بررسی میزان تاب‌آوری دانشجومعلمان دانشگاه فرهنگیان شهر اصفهان و آموزش تاب‌آوری در برنامۀ درسی»، فصلنامه علمی ترویجی راهبردهای نوین تربیت معلمان، ش۷.
24.      گرینبرگ، جرالد اِس، (1387)، کنترل فشار روانی، محسن دهقانی، بهمن نجاریان، علی شیرافکن، سیامک خدارحیمی، تهران، رشد.
25.     مجتبی، عطارزاده، (1401)، «بررسی کارکرد معنابخشی دعا و نیایش به حیات بشر در منظومۀ دین با تاکید بر نظریۀ کاتینگهام»، فصلنامه علمی- تخصصی ادیان و مذاهب، ش۱.
26.       مکارم شیرازی، ناصر، (1374)، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه.
27.     ممدوحی کرمانشاهی، حسن، (1388)،  شهود و شناخت، قم، موسسۀ بوستان کتاب (مرکز چاپ و نشر دفتر تبلیغات اسلامی حوزۀ علمیه قم).
28.     موسوی اصل، سیدمهدی، (1387)، «نقش رفتارهای دینی در بهداشت روانی 1»، فصلنامه علمی تخصصی روان‌شناسی در تعامل با دین، ش۱.
29.      نلسون، جیمز ام، (1401)، روانشناسی، دین و معنویت، مریم صف‌آرا و آسیه رضائی نسب، تهران، اندیشه احسان.
30.     نوابخش، مهرداد و پوریوسفی، حمید، (1385)، «نقش دین و باورهای مذهبی بر سلامت روان»، پژوهش دینی، ش۱۴.
31.     یحیی زاده جلودار، سلیمان و لطفی گودرزی، فاطمه، (1391)، «درمان افسردگی با دعا و نیایش»، مجله دانشگاه علوم پزشکی بابل، ش۱۵.
32.  Ekman P, Dalai L. (2008), Emotional Awareness: Overcoming the Obstacles to psychological, New York, Times Books.
 
سایت­ها
 
 
 
 
Psychological Analysis of the Seventh Prayer of the Sahifah of Sajjadiyah Based on the Quran
 
 
Babollah  Mohammadi Nabi Kandi*[1] Bahareh Aghajani[2]
 
 
Abstrac
With the progress of human life in various fields, we sometimes witness an increase in the difficulties of life. Some of the difficulties are very complex and modern man finds himself unable to solve them. It is in such difficult moments that a call calls us to Himself and reminds us of a soothing message. (Your Lord has not forsaken you, your Lord has not forsaken you) It is true that God and the Infallibles, peace be upon them, have not left them alone and have left behind a treasure full of important and golden points. The most important and key treasure for guidance towards God and removing calamities is the Quran and then the supplications of the Infallibles, peace be upon them. One of these supplications is the words and supplications of Imam Sajjad, peace be upon him, in the Sahifah of Sajjadiyah. This book is very rich and, like a light in the depths of darkness, reaches the cry of the impatient man of the present century. The seventh prayer of the Sahifah of Sajjadiyah has an extraordinary capacity in the field of psychological factors. This prayer can be a healing elixir for hopeless people. Considering the above-mentioned cases, the present study seeks to discover and examine the psychological factors of the seventh prayer of the Sahifah of Sajjadiyah by relying on the Quran. For each of these factors, evidence and examples from the verses of the Quran are mentioned. These factors are divided into 4 categories, which are: 1. Cognitive factors: belief in God's refuge, untying knots by God, attention to God's power. 2. Emotional factors: familiarity with prayer and supplication, familiarity with the remembrance of prayers, resilience. 3. Motivational factors 4. Behavioral factors: performing obligatory duties, performing recommended acts. In this context, this matter is addressed using a descriptive-analytical method.
 
Keywords: Quran, Sahifa al-Sajjadiyah, Psychological, Cognitive factors, Emotional factors, Motivational factors, Behavioral factors.
 
 
[1] PhD graduate; babbavba@yahoo.com
[2] Bachelor's degree in Dutch; babollah33@yahoo.com