مطالعات بین رشته ای قرآن و الهیات

مطالعات بین رشته ای قرآن و الهیات

مقایسه نقش حیا در تربیت اجتماعی کودک از منظر آیات قرآن و نظریه یادگیری اجتماعی بندورا

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری الهیات و علوم قرآن و حدیث، واحد سمنان،دانشگاه آزاد اسلامی، سمنان،ایران
2 استادیار الهیات و فلسفه و کلام ، واحد سمنان، دانشگاه آزاد اسلامی، سمنان،ایران
3 دانشیار، مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت، دانشگاه علوم پزشکی، سمنان،ایران
چکیده
حیا به‌عنوان یکی از ارزش‌های بنیادین اخلاقی و اجتماعی در آموزه‌های دینی جایگاه برجسته‌ای دارد. این مفهوم نه تنها در سطح فردی، بلکه در تعاملات اجتماعی کودک نیز می تواند مانع بروز بسیاری از رفتارهای ناپسند گردد. هدف ازاین تحقیق، بررسی تطبیقی جایگاه و نقش حیا در تربیت اجتماعی کودک از منظر قرآن کریم و نظریه بندورا است. پرسش اصلی پژوهش، چگونگی نقش آفرینی حیا در تربیت اجتماعی کودک و تفاوت‌ها و شباهت‌های این نقش در آیات قرآن و نظریه یادگیری اجتماعی بندورا می‌باشد. یافته‌های پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و رویکرد مقایسه‌ای نشان می‌دهد در قرآن، حیا فضیلتی درونی، فطری، کنترل‌کننده، بازدارنده و هدایت‌گر است و بستری برای رشد ایمان، تعهد اجتماعی و سلامت روان کودک به شمار می رود که به رشد اجتماعی از مسیر تقوا، خودکنترلی و معرفت به حضور الهی منجر می‌شود، این در حالی است که در نظریه بندورا، حیا محصول مشاهده رفتارها و پیامدهای آن‌هاست و معمولا به‌صورت غیرمستقیم از مسیر مشاهده الگوهای رفتاری، تقلید و تقویت اجتماعی آموخته می‌شود. بدین‌ترتیب، گرچه برخی ابعاد نظریه بندورا با آموزه‌های دینی قابل تطبیق‌اند، اما آموزه‌های قرآنی عمیق‌تر و بنیادین‌تر به نقش حیا در تربیت اجتماعی کودک می‌نگرد. این پژوهش در نهایت می‌کوشد با تبیین اشتراک‌ها و تفاوت های رویکردی، راهکارهای نوینی برای بهره‌گیری همزمان از ظرفیت‌های روان‌شناسی اجتماعی و منابع دینی در تربیت اجتماعی کودک اراِئه دهد.
کلیدواژه‌ها

1.  قرآن کریم.
2.  ابن‌منظور، محمدبن مکرم، (۱۴۱۴ق)، لسان‌العرب، بیروت، دارصادر.
3.  جعفری، مهدی؛ محمدی، مریم؛ و سلیمانی، نرجس، (1400)، نقش خودنظارتی و هیجانات اخلاقی در نظریه یادگیری اجتماعی بندورا، فصلنامه روان‌شناسی تحولی، 17(1)، 7795.
4.  حسینی، عباس و حسینی، زهرا، (1398)، تحلیل مفهوم حیا در قرآن کریم، فصلنامه پژوهش‌های قرآنی، 25(98)، 3356.
5.  حسینی، فاطمه و رضایی، نرگس، (۱۴۰۰)، "نقش آموزه‌های حیا در تربیت دینی دختران" مجله مطالعات اسلامی زن و خانواده، ۸(۴)، ۸۹۱۰۸.
6.  صادقی، رضا، (۱۳۹۷)، "کاربست نظریه بندورا در تربیت اخلاقی" فصلنامه روان‌شناسی تربیتی ایران، ۱۴(۳۴)، ۱۲۱۱۴۰.
7.  طباطبائی، سید محمدحسین، (۱۳۷۴)، تفسیر المیزان، قم، دفتر انتشارات اسلامی.
8.  غزالی، محمد بن محمد، (1983م)، احیاء علوم الدین، بیروت، دارالکتب العلمیه.
9.  قرائتی، محسن، (۱۳۸۵)، تفسیر نور، قم، مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن.
10.   قره‌داغی، فاطمه و احمدی، معصومه، (1399)، تربیت اجتماعی کودک از منظر قرآن و روان‌شناسی رشد، فصلنامه مطالعات اسلامی و روان‌شناسی، 4(2)، 4570.
11.   محمدی، زهرا، (۱۳۹۸)، "تأثیر ارزش‌های دینی بر رشد اخلاقی کودک" فصلنامه پژوهش‌های تربیتی اسلامی، ۱۲(۲)، ۵۱۷۰.
12.   مکارم شیرازی، ناصر و دیگران، (۱۳۷۴)، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه.
13.   هاشمی، نسرین، (1397)، تربیت حیا محور در قرآن کریم، فصلنامه مطالعات تربیتی قرآن و حدیث، 6(2)، 91115.
14.  Bandura, A. (1977). Social Learning Theory. Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall.
15.  Bandura, A. (1986). Social Foundations of Thought and Action: A Social Cognitive Theory. Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall.
16.  Bandura, A. (1997). Self-efficacy: The Exercise of Control. New York: W.H. Freeman.
17.  Bandura, A. (2001). Social Cognitive Theory: An Agentic Perspective. Annual Review of Psychology, 52(1), 1–26  https://doi.org/10.1146/annurev.psych.52.1.1.
18.  Ormrod, J. E. (2016). Educational Psychology: Developing Learners (9th ed.). Boston: Pearson.
19.  Schunk, D. H. (2012). Learning Theories: An Educational Perspective (6th ed.). Boston: Pearson.
20.  Slavin, R. E. (2020). Educational Psychology: Theory and Practice (13th ed.). Boston: Pearson.
21.  Kohlberg, L. (1981). The Philosophy of Moral Development: Moral Stages and the Idea of Justice. San Francisco: Harper & Row.