مطالعات بین رشته ای قرآن و الهیات

مطالعات بین رشته ای قرآن و الهیات

تحلیل قرآنی از بحران معنای زندگی در انسان مدرن با رویکرد میان‌رشته‌ای الهیات و روان‌شناسی وجودی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار،گروه الهیات و معارف اسلامی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
چکیده
بحران معنای زندگی، از جدی‌ترین مسائل انسان مدرن است که خود را در قالب احساس بی‌هدفی، پوچی، اضطراب و از خودبیگانگی نشان می‌دهد. این پدیده بویژه در بستر تحولات فکری، فرهنگی و فلسفی عصر مدرن، از جمله سیطره عقلانیت ابزاری، سکولاریسم و فردگرایی افراطی، تشدید شده است. پژوهش حاضر با روش کیفی و با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی در چارچوب مطالعات میان‌رشته‌ای میان الهیات قرآنی و روان‌شناسی وجودی، تلاش دارد با بهره‌گیری از آموزه‌های قرآن کریم، به تحلیل عمیق‌تر و الهیاتی این بحران بپردازد. از منظر قرآن، هدف زندگی انسانی در مسیر عبودیت، قرب الهی و تحقق کمال انسانی ترسیم شده است و مفاهیمی همچون «یاد خدا»، «هدفمندی خلقت»، «لقاءالله» و «خلافت انسان» بنیان‌های معنابخش زندگی را شکل می‌دهند. روان‌شناسی وجودی نیز با تأکید بر آزادی، مسئولیت، اضطراب وجودی و مواجهه با مرگ، به تحلیل روانی بحران معنا می‌پردازد. یافته‌های این مقاله نشان می‌دهد که نگاه قرآنی با ارائه غایتی فراتر از هستی مادی، می‌تواند نقشی اساسی در معناجویی و درمان معنوی بحران انسان مدرن ایفا کند و حتی خلأهای معنایی روان‌شناسی وجودی را تکمیل نماید.
کلیدواژه‌ها

1. قرآن کریم.
2. اسمعیلی ده‌خواجه، معصومه؛ فلاح، محمدحسین؛ وزیری، سعید؛ عاصی مذنب، ابوالقاسم. (1402). «ارائه الگوی ذکر درمانی مبتنی برآیات قرآن کریم و روایات به منظور ترویج فرهنگ عبادت و پیشگیری از اضطراب». قرآن، فرهنگ و تمدن، ، ش 3، ص 8-31. Doi: 10.22034/jksl.2023.398511.1209
3. جوادی آملی، عبدالله. (1381). مفاتیح الحیات. قم، اسراء.
4. جوادی آملی، عبدالله. (1390). معاد در قرآن. قم، اسراء.
5. طباطبایى، سیدمحمدحسین. (1390). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات‏.
6. غفاری، مهدی. (1388). «جهان‌بینی قرآن کریم». پژوهشنامه علوم و معارف قرآن کریم، ش 5، ص 103-120.
7. فرانکل، ویکتور. (1397). انسان در جست‌وجوی معنا. ترجمه نهضت صالحیان. تهران، درسا.
8. مطهری، مرتضی. (1377). مجموعه آثار، تهران، صدرا.
9. مکارم شیرازى، ناصر و همکاران. (1371). تفسیر نمونه‏، تهران، دار الکتب الإسلامیة.
10. میرزایی، رضا؛ دلیر، سمیه. (1397). «بحران معنویت در جهان معاصر»، مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی، ش 1، ص 93-112.
11. یالوم، اروین. (1395). روان‌درمانی اگزیستانسیال. ترجمه یاسمن اسماعیل‌پور. تهران، دانژه.
12. Bauman, Zygmunt. (2000). Liquid Modernity. Polity Press.
13. Frankl, Viktor. (1969). The Will to Meaning. Meridian Books.
14. Frankl, Viktor. (1946).  Man's Search for Meaning. Beacon Press.
15. Heidegger, M. (1927). Sein und Zeit (Being and Time). Niemeyer Verlag.
16. Maslow, A. H. (1954). Motivation and Personality. Harper & Row.
17. May, R. (1969). Love and Will. W. W. Norton & Company.
18. May, R. (1981). Freedom and Destiny. W. W. Norton.
19. Pargament, Kenneth. (1997). The Psychology of Religion and Coping. Guilford Press.
20. Park, C. L. (2010). Making Sense of the Meaning Literature: An Integrative Review of Meaning Making and Its Effects on Adjustment to Stressful Life Events. Psychological Bulletin, 136(2), 257-301. https://doi.org/10.1037/a0018301
21. Schnell, T. (2009). The Sources of Meaning and Meaning in Life Questionnaire (SoMe): Relations to Demographic and Well-being Variables. Journal of Positive Psychology, 4(6), 483-499. https://doi.org/10.1080/17439760903271074
22. Steger, M. F., Frazier, P., Oishi, S., & Kaler, M. (2006). The Meaning in Life Questionnaire: Assessing the Presence of and Search for Meaning in Life. Journal of Counseling Psychology, 53(1), 80-93.
23. Taylor, Charles. (2007). A Secular Age. Harvard University Press.
24. Trzebinski, J., Cabański, M., & Czarnecka, J. Z. (2020). Reaction to the COVID-19 Pandemic: The Influence of Meaning in Life, Life Satisfaction, and Assumptions on World Orderliness and Positivity. Journal of Loss and Trauma, 25(6-7), 544-557. https://doi.org/10.4324/9781032647876-5
25. Wong, P. T. P. (2010). Meaning Therapy: An Integrative and Positive Existential Psychotherapy. Journal of Contemporary Psychotherapy, 40, 85-93. https://doi.org/10.1007/s10879-009-9132-6
26. Yalom, I. D. (1980). Existential Psychotherapy. Basic Books.