مطالعات بین رشته ای قرآن و الهیات

مطالعات بین رشته ای قرآن و الهیات

قرآن کریم و بازشناسی تعامل دین و علم در عصر مدرن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه الهیات گرایش قرآن و حدیث، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
چکیده
انسان موجودی با بالاترین مرتبه در میان مخلوقات، پس از خالق جهان، موضوعی بسیار مهم برای شناخت و فهم است. اگر انسان به دنبال کمال و سعادت باشد، دین می‌تواند به او کمک کند تا به کمال و خوشبختی جامع دست یابد. در صورتی که فردی از احساس پوچی، عدم معنا، خلأ روحی، تنهایی و بی‌قراری رنج می‌برد، به دین نیاز دارد تا به شفا و غلبه بر این بحران‌های روحی بپردازد. همچنین، اگر انسان خواهان عدالت، برابری، صلح و حاکمیت ارزش‌های اخلاقی در زندگی‌اش باشد، نمی‌تواند این اصول را جز از طریق دین تحقق بخشد. لذا دین به عنوان راه‌حلی برای بحران‌های وجودی بشریت و پاسخ والاترین نیازهای آن عمل می‌کند. قرآن کریم به عنوان منبع اصلی دین اسلام، به بررسی و تبیین رابطه بین دین و علم پرداخته است. در عصر مدرن، این تعامل به ویژه در زمینه‌های مختلف علمی و فلسفی اهمیّت بیشتری یافته است. برای عقلای منصف واضح است که دین و ارزش‌های دینی هنوز در جوامع غربی مدرن وجود دارند و تأثیر خود را حفظ کرده‌اند. مقاله با روش توصیفی- تحلیلی انجام گردید و به نظر می رسد که در عصر جدید، نیاز و تمایل به دین و روحانیت درحال افزایش است و بشر غربی با وجود پیشرفت‌های علمی و تسهیلات مختلف، هنوز خود را نیازمند دین می‌بیند. تمامی علوم در اسلام حول محور نیازهای واقعی جامعه می‌چرخند و این راز موفقیت قوانین اسلامی است. دین نمی‌تواند نادیده گرفته شود و هیچ امر دنیوی نمی‌تواند جایگزین آن گردد.
کلیدواژه‌ها

1.      قرآن کریم
2.      نهج البلاغه
3.      احمدی، بابک، (1994م)، مدرنیته و فکر انتقادی، تهران، مرکز نشر.
4.      پارسانیا،حمید؛ واعظی، احمد؛ اسلامی تنها، اصغر، (۱۳۹۲ش). عقلانیّت سکولار و قدسی در ساحت جهان‌دانی، تهران، پژوهشنامه دانشگاه باقرالعلوم،دوره ۵، تابستان، ۷-۴۲.
5.      جوادی آملی، عبدالله، (1980م) امام خمینی صدای توحید، "نامه امام به گورباچف"، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
6.      جوادی آملی، عبدالله، (1997م)، علم کلام در قم، الاسراء.
7.      جهانگیری، محسن، (۱۳۷۶)، احوال و آثار و آراء فرانسیس بیکن، تهران، نشر علمی فرهنگی.
8.      چنگیزیان، علی، (۱۳۹۷)، فلسفه نیاز انسان به دین، تهران، آریا دانش.
9.      حسینی طهرانی، محمد حسین، (۱۳۹۵)، معادشناسی، تهران، انتشارات علامه طباطبائی.
10.  حسینی، مهدی، (1395ش)، نقش دین در زندگی اجتماعی. تهران، انتشارات پژوهشگاه.
11.  خسروپناه، عبدالحسین، (۱۴۰۰)، فلسفه فقه اجتماع، تحقیق و تدوین، مجید رجبی، تهران، انتشارات جامع دانشگاه امام حسین.
12.  خمینی، روح الله، (۱۳۵۱)، صجیفه نور، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
13.  خمینی، روح الله، (۱۳۸۰)، وصیتنامه سیاسی ـ الهی امام خمینی، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام.
14.  خمینی، روح الله، (۱۳۸۹)، صجیفه امام، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
15.  خمینی، روح الله، (۱۳۹۵)، شرح چهل حدیث(اربعین حدیث)، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
16.  راغب اصفهانی، حسین بن محمد ، (۱۴۰۴ق). المفردات فی غریب القرآن، دیجیتال، بی جا، نشر الکتاب.
17.  راغب اصفهانی، حسین بن محمد، (۱۴۱۶ق). المفردات فی غریب القرآن، دمشق، دارالشامیة، بیروت، دارالقلم.
18.  سروش، عبد الکریم، (۱۳۸۰). فلسفه علم و دین. تهران، انتشارات نی.
19.  سروش، عبد الکریم، (۱۳۸۷)، کلام جدید، تهران، انتشارات سمت.
20.  سروش، عبد الکریم، (2005م)، کنفرانس "دین و مدرنیته"، تهران، حسینیه ارشاد.
21.  شایگان، داریوش، (۱۳۸۰)، جادوگری جدید یا هویت چهل تکّه، مترجم، فاطمه ولیایی، تهران، نقش جهان.
22.  شایگان، داریوش، (۱۳۹۲)، آسیا در برابر غرب، تهران، موسسه نشر فرزان روز .
23.  شایگان، داریوش؛ و گفتگو با رامین جهانبگلو، (۱۹۹۲م)، زیر آسمان های جهان، مترجم، نازی عظیما، تهران، انتشارات فرزان روز.
24.  شریعتی، علی، (۱۳۷۱)، انسان و تاریخ، تهران، انتشارات خوارزمی.
25.  شریعتی، علی، (1992م)، انسان و اسلام. تهران، انتشارات روزنه.
26.  شریف رضی، محمد بن حسین، (۱۳۹۱)، مترجم، محمد دشتی، قم ، انتشارات موسسه تحقیقاتی امیرالمؤمنین(ع).
27.  طباطبائی، سید محمّد حسین، (۱۳۳۲)، اصول فلسفه و روش رئالیسم، با پاورقى مرتضى مطهّرى، قم، اسلامى.
28.  طباطبائی، سید محمّد حسین، (۱۳۸۶ش)،  شیعه در اسلام، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
29.  طباطبائی، سید محمّد حسین، (1404ق)، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، دار الأعلمی.
30.  طباطبائی، سید محمّد حسین؛ حسن زاده آملی،حسن، (۱۳۸۵)، معنویت تشیع، تهران، تشیع.
31.  طبرسی، ابوعلی فضل بن حسن(۱۴۱۵ق).مجمع البیان فی تفسیر قرآن، طبرسی، ۱۰ جلدی، بیروت، لبنان، نشر دار المعرفه.
32.  عاملی جبعی، زین الدین(شهید ثانی)، (۱۴۰۹ق)، منیه المرید، بی جا، نشر دفتر تبلیغ، تحقیق رضا مختاری.
33.  فولادوند، محمد مهدی، (۱۳۸۷)، ترجمه قرآن کریم، قم، انتشارات دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامی.
34.  فیض الإسلام اصفهانی، علینقی، (۱۳۶۴)، ترجمه نهج البلاغه، تهران،چاپخانه سپهر.
35.  قرشی بنابی، علی‌اکبر، (۱۴۱۲ق)، قاموس قرآن، ۷ جلدی، بی جا، دارالکتب الاسلامیة.
36.  کانت،ایمانوئل، (۱۷۸۱م)، نقد عقل محض، تهران، انتشارات ققنوس.
37.  کسمایی، علی‌اکبر، (۱۳۷۴)، جهان امروز و فردا، تهران، اطلاعات.
38.  کلینی، محمدبن یعقوب، (۱۴۰۷ق)، الکافی(أصول کافی)، مصحح، علی اکبر غفاری، تهران، دارالکتب الاسلامیه.
39.  کنت، آکوست، (معروف به پدر جامعه شناسی)(۱۸۵۲م)، دین انسانیت، پایگاه جامع آثار مرتضی مطهری.
40.  گنون، رنه، (۱۳۷۸)، بحران دنیاى متجدد، مترجم ضیاءالدین دهشیری، تهران، امیرکبیر.
41.  مجلسی، محمدباقر، (۱۴۰۴ق)، بحار الأنوار، بیروت، مؤسسه الوفاء.
42.  مصباح یزدى، محمدتقى، (۱۳۹۱)،  آموزش فلسفه، قم، انتشارات مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى(ره).
43.  مطهری، مرتضی، (۱۳۷۰)، انسان و ایمان، تهران، انتشارات صدرا.
44.  مطهری، مرتضی، (۱۳۷۴)، اسلام و نیازهای عصر، تهران، انتشارات صدرا.
45.  مطهری، مرتضی، (۱۳۷۵)، فطرت، تهران، انتشارات صدرا .
46.  مطهری، مرتضی، (۱۳۸۳)، فلسفه تاریخ، تهران، انتشارات صدرا .
47.  مطهری، مرتضی، (1995م)، آزادی معنوی. تهران، انتشارات صدرا.
48.  معتمدی، احمدرضا، (۱۴۰۱)، مدرنیته و عقلانیّت، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
49.  موسوی، حسن، (1390). مبانی فلسفی دین. تهران، انتشارات علم.
50.  نراقی، محمد، (2005م). معارف اسلامی. تهران، انتشارات دانشگاهی.
51.  نصر، سید حسین، (۱۳۷۶)، بحران معنوی انسان، کتاب‌ نقد ۳ و ۴، تهران، نشر فرهنگ اسلامی.
52.  نوری، میرزا حسین،(۱۴۰۸ق)، مستدرک الوسائل، قم، مؤسسه آل‌البیت.
53.  Barbour, Ian (2015), Science and Religion, translated by Bahaddin Khorramshahi, Tehran: University Publication Center.
54.  Buber, Martin (2002), God's Eclipse, translated by Abbas Kashaf and Sohrab Abutaleb, Tehran: Forouzan.
55.  Billington, Rosamund; Hariri Akbari, Mohammad (2001), Culture and Society, translated by Fariba Azabdaftri, Tehran: Ghatreh.
56.  Habermas, Jurgen (2001), Globalization and the Future of Democracy, translated by Kamal Poladi, Tehran: Markaz Publications.
57.  Hick, John (2011), Philosophy of Religion, translated by Behzad Salaki, Tehran: International Al-Huda Publications.
58.  Hegel, Georg Wilhelm Friedrich (1837), Lessons on the Philosophy of History, translated by Ibrahim Malek Esmaeili, Tehran: Negah Publications.
59.  Jung, Carl Gustav (1940), Psychology and Religion, translated by Abdul Rahim Gavahi, Tehran: Jamii Publications.