Interdisciplinary Studies of the Quran and Theology

Interdisciplinary Studies of the Quran and Theology

An Introduction to the Typology and Theological Nature of the Ambiguous Verses of the Quran

Document Type : Original Article

10.22034/isqt.2026.15050.1042
Abstract





Classifying Quranic verses based on various criteria enhances human understanding within the field of Quranic studies and opens up new avenues of inquiry. One of the most significant classifications in this realm is the division of verses into *muhkam* (unequivocal/decisive) and *mutashabih* (ambiguous/allegorical). While the decisive role of *muhkam* verses is evident to scholars of divine sciences—particularly in Islamic jurisprudence—a similarly pivotal status must be accorded to *mutashabih* verses within the realm of theology (*kalam*). This is because the primary points of divergence among Islamic schools of thought regarding theology and subsidiary religious disciplines stem from differing interpretations and understandings of these ambiguous verses. Consequently, the importance of categorizing *mutashabih* verses and analyzing their nature and implications within Islamic theology is manifest. Recognizing this significance, the present article employs a qualitative method based on a descriptive-analytical approach to address this subject. The findings suggest that these verses can be categorized into monotheistic, attributive, jurisprudential, and logical types. However, the primary criteria enabling a more accurate and truthful understanding of *mutashabih* verses involve two approaches: interpreting them in conjunction with other ambiguous verses, and—crucially—interpreting them in light of *muhkam* verses, ensuring that the latter remain uncompromised. The discussion further reveals that scholarly disagreements regarding the interpretation of *mutashabih* verses sometimes transcend sectarian boundaries; indeed, Sunni and Shia scholars may occasionally share the same perspective and align in their reasoning on specific interpretations.
Keywords
Typology
ambiguous verses
unequivocal verses
Islamic theology
Islamic schools of thought
Subjects
منابع
1.       قرآن کریم: نشر دارالفکر.
2.       ابن منظور، محمد بن مکرم، (1418).  لسان العرب، بیروت: دارالصادر.
3.       ابن‌زهره، حمزه، 1417ق. غنیةالنزوع، به کوشش ابراهیم بهادری، قم، جامعه الفقاهه.
4.       برنجکار، آشنایی با فرق و مذاهب اسلامی، ۱۳۸۹ش، ص۶۲
5.       براهویی، پوران و نصیری، علی اکبر (1397). فلسفه علم کلام نزد متکلمان اسلامی، چهارمین کنفرانس سراسری دانش و فناوری علوم تربیتی مطالعات اجتماعی و روانشناسی ایران.
6.       جبرئیلی، محمدصفر،( ۱۳۹۶)، سیر تطور کلام شیعه، دفتر دوم: از عصر غیبت تا خواجه نصیر طوسی، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
7.       خسروپناه، عبدالحسین،(۱۳۸۸)، مسائل جدید کلامی و فلسفه دین، قم، المصطفی، چ۱.
8.       ربانی گلپایگانی، علی،(۱۳۸۷)، درآمدی بر علم کلام، قم، دارالفکر، چ۱
9.       صدوق، محمد بن علی بن بابویه، (1390). التوحید، مصحح حسینی، هاشم، قم: جامعه مدرسین.
10.    ضمیری، محمدرضا (1384)، جستاری در اندیشه فقهی مذاهب، قم، گلستان معرفت.
11.    طباطبایی، سید محمدحسین (1367) المیزان، قم: نشر هدایت.
12.    طبرسی، فضل بن حسن،( ۱۴۱۵ق)،مجمع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت: موسسه الاعلمی للمطبوعات.
13.    طریحی، فخرالدّین،(1375). مجمع البحرین. تحقیق سیّد احمد حسینی. چاپ سوم. تهران: کتابفروشی مرتضوی
14.    فخر رازی، محمد بن عمر (1406ق)، عصمة‌ الانبیاء، قم، منشورات الکتبی النجفی.
15.    فخر رازی، محمد بن عمر (1391) التفسیر، قم: دارالعلوم الاسلامیه.
16.    قرطبی، محمّد بن احمد، (1364). الجامع لأحکام القرآن، تهران: انتشارات ناصر خسرو.
17.    کلینی، محمد بن یعقوب،(۱۴۰۷ق)،  الکافی، تهران: دار الکتب الاسلامیه، چاپ چهارم.
18.    مطهری، مرتضی، (1389) مجموعه آثار، ج 3، تهران، انتشارات صدرا، چاپ اول.
19.    مجلسی، محمدباقر،(۱۴۰۳ق)، بحارالانوار، بیروت، داراحیاء التراث العربی، چاپ سوم.
20.    مسعودی، علی‌بن‌حسین،(۱۴۱۱ق)، مروج الذهب و معادن الجواهر، بیروت، مؤسسة الا‌علمی للمطبوعات، چاپ اول.
21.    موسوی خوانساری، محمدباقر (1398)، روضات الجنات فی احوال العلماء و السادات، قم، مکتبة اسماعیلیان.
22.    مشکور، محمدجواد، (۱۳۵۷)، فرهنگ تطبیقی عربی با زبانهای سامی و ایرانی، تهران.
23.    مصطفوی، حسن،(۱۳۶۰)،  التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران.
24.    معرفت، محمدهادی (1426) التفسیر والمفسرون، مشهد، الجامعة الرضویة.
25.    محدث بحرانی، هاشم بن سلیمان (1419). البرهان فی التفسیر القرآن، مشهد، الجامعة الرضویة.
26.    مکارم شیرازى، ناصر، (1371). تفسیر نمونه، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
27.    موسوی زاده، سید محمد (1389). تأمّلى دوباره در راز وجود آیات متشابه و مجمل در قرآن کریم، معرفت، سال 19، شماره 152.
Interdisciplinary Studies of the Quran and Theology
Volume 3, Issue 2 - Serial Number 5
September 2026
Pages 185-197